Σε μικρή απόσταση έξω από τα Βασιλικά της Θέρμης η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως έναν νεολιθικό οικισμό 180 στρεμμάτων με μοναδικό ενδιαφέρον, που αποδεικνύει παράλληλα ότι η περιοχή του Ανθεμούντα κατοικούνταν συνεχώς στο πέρασμα των χιλιετιών. Μάλιστα, όπως διαπίστωσαν οι αρχαιολόγοι κατά τη διάρκεια της ανασκαφής, ο συγκεκριμένος οικισμός διαφοροποιείται σε σημαντικό βαθμό από άλλους παρόμοιους οικισμούς τόσο στην ευρύτερη περιοχή της Θέρμης όσο και γενικότερα στον ελλαδικό χώρο.
Τα ενδιαφέροντα στοιχεία, που εντοπίστηκαν πριν από μερικά χρόνια στη θέση Κυπαρίσσι Βασιλικών, συμπεριλαμβάνονται σε μία υπέροχη έκδοση με τίτλο «Θέρμη η εν τω Θερμαίω κόλπω οικημένη». Πρόκειται για τα πρακτικά επιστημονικής ημερίδας που πραγματοποιήθηκε από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Περιφέρειας Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με το δήμο της Θέρμης.
Ένας οικισμός διαφορετικός από τους άλλους
Οι ανασκαφές, που διενεργήθηκαν στη θέση Κυπαρίσσι, μερικά χιλιόμετρα έξω από τα σημερινά Βασιλικά – με υπεύθυνη την αρχαιολόγο Μαρία Παππά – έφεραν στο φως εκπληκτικά ευρήματα για τον τρόπο κατασκευής των σπιτιών στο συγκεκριμένο νεολιθικό οικισμό. Μάλιστα, όλα τα ευρήματα αναφέρονται στο κεφάλαιο «οι προϊστορικοί οικισμοί της περιοχής της Θέρμης και των Βασιλικών».
Συγκεκριμένα, διαπιστώθηκε ότι «χρησιμοποιούνταν πλιθιά για να κατασκευαστούν υπέργειες κατασκευές, οι οποίες διαδέχονταν η μία την άλλη σε κατακόρυφο επίπεδο. Η κάτοψη τους είναι ορθογώνια και έχουν μεγάλο μήκος». Το στοιχείο αυτό διαφοροποιεί το συγκεκριμένο οικισμό από τους υπόλοιπους της ευρύτερης περιοχής, οι οποίοι κατασκευάζονταν με διαφορετικό τρόπο. Ωστόσο, εκτός από τα πλινθόκτιστα σπίτια χρησιμοποιήθηκαν και άλλες τεχνικές όπως ο στοιβαχτός πηλός και οι τοίχοι με λίθινη θεμελίωση.
Όπως τονίζεται στην έκδοση «Θέρμη η εν τω Θερμαίω κόλπω οικημένη», τα πλινθόκτιστα κτίσματα, όπως αυτά των Βασιλικών, δεν ήταν διαδεδομένα στην περιοχή της Κεντρικής Μακεδονίας κατά τη νεολιθική περίοδο. Επιπλέον, πολλοί νεολιθικοί οικισμοί, που εντοπίστηκαν, γενικότερα στον ελλαδικό χώρο αποτελούνταν από υπόγειες και ημιυπόγειες κατασκευές, που είχαν, παράλληλα και υπέργειο τμήμα.
Επίσης, βρέθηκε ότι στον οικισμό στα Βασιλικά, όπως και σε αντίστοιχο νεολιθικό οικισμό στη Θέρμη, «ανάμεσα στα σπίτια παρεμβάλλονται ανοιχτοί χώροι, που είτε αποτελούσαν κοινόχρηστους χώρους για μαγείρεμα είτε προορίζονταν για τη συγκέντρωση απορριμμάτων, μέσα σε κοιλότητες ή λάκκους». Ακόμη, σε χώρους, έξω από τον οικισμό εντοπίστηκαν και άλλες κοιλότητες μεγάλης έκτασης όπου οι κάτοικοι φαίνεται πως συγκέντρωναν τα καθημερινά απόβλητα.
Οικιακός… εξοπλισμός & ξερά σύκα
Αξίζει να τονιστεί ότι στο συγκεκριμένο οικισμό οι αρχαιολόγοι εντόπισαν τη γωνία ενός σπιτιού με όλο του τον οικιακό εξοπλισμό και συγκεκριμένα μία σειρά από μεγάλα αγγεία. Γενικότερα, τόσο στα Βασιλικά όσο και στο νεολιθικό οικισμό της Θέρμης βρέθηκαν αγγεία με μαύρη επιφάνεια, κάτι που προκύπτει ως αποτέλεσμα του τρόπου ψησίματος, ενώ συχνά υπήρχε γραμμική διακόσμηση άσπρου χρώματος ή εγχαράξεις. Επίσης, διαπιστώθηκε ότι σε πολλά αγγεία η επιφάνεια είχε επεξεργαστεί με στιλβωτήρα, ώστε να έχουν μία όμορφη γυαλάδα.
Από τα αντικείμενα που συγκεντρώθηκαν από το χώρο στο Κυπαρίσσι Βασιλικών προκύπτει ακόμη πως είναι πιθανό οι ίδιοι τεχνίτες να κινούνταν ανάμεσα σε Θέρμη και Βασιλικά ή τα προϊόντα τους να διοχετεύονταν και στους δύο οικισμούς. Χαρακτηριστικό είναι ένα υπέροχο κλειστό αγγείο από τα Βασιλικά με κοκκινωπή γραμμική ματ διακόσμηση και ύψος που ξεπερνάει τα 40 εκατοστά. Μάλιστα, το συγκεκριμένο αγγείο βρέθηκε σπασμένο και πεταμένο σε ένα λάκκο, καθώς φαίνεται πως είχε ολοκληρώσει τον κύκλο της ζωής του.
Εξαιρετικά σημαντικό είναι και το γεγονός του εντοπισμού απανθρακωμένων, ξερών σύκων, τα οποία διατηρούνταν σε άριστη κατάσταση. Ξερά φρούτα έχουν εντοπιστεί σε πολλούς οικισμούς, ωστόσο το συγκεκριμένο εύρημα θεωρείται ένα από τα αρχαιότερα στον ελλαδικό χώρο. Επίσης, όπως διαπίστωσαν οι αρχαιολόγοι στον οικισμό των Βασιλικών εντοπίστηκαν σύκα σε μεγάλη ποσότητα, ενώ ήταν αποθηκευμένα μέσα σε οίκημα για να χρησιμοποιηθούν ως τροφή για τον άνθρωπο ή τα ζώα.
Κοσμήματα από οστό, όστρακο & πέτρα
Και στους δύο οικισμούς, της Θέρμης και των Βασιλικών, εντοπίστηκαν, επίσης, αντικείμενα όπως πόρπες και δακτύλιοι (δαχτυλίδια), που εκτιμάται πως χρησιμοποιούνταν ως κοσμήματα και κατασκευάζονταν από οστό, πέτρα ή όστρεα (όστρακα). Συγκεκριμένα, πρόκειται για όστρακα με την ονομασία Spondylus gaederopus, τα οποία είναι στρείδια με αρκετά μεγάλο μέγεθος που εντοπίζονται σε όλη σχεδόν τη Μεσόγειο. Μάλιστα, τα όστρακα την εποχή εκείνη θεωρούνταν πολύτιμα υλικά και έχει διαπιστωθεί ότι διακινούνταν ανάμεσα σε οικισμούς και σε σημαντικά μεγάλες αποστάσεις.
Επιπλέον, βρέθηκαν και μικροσκοπικά ειδώλια, σε μεγάλο αριθμό στην περιοχή των Βασιλικών, τα οποία κατασκευάζονταν κυρίως από πηλό. Διαπιστώθηκε, μάλιστα, ότι ο πηλός χρησιμοποιείται εκτενώς τόσο στον οικισμό των Βασιλικών όσο και της Θέρμης, κατά τη νεολιθική περίοδο, τόσο στο χτίσιμο σπιτιών όσο και σε άλλους τομείς όπως η αγγειοπλαστική, αλλά και η κατασκευή μικροαντικειμένων.
Συγκεκριμένα, στη Θέρμη εντοπίστηκε από τους αρχαιολόγους ένας μεγάλος αριθμός από αντικείμενα που χρησιμοποιούνταν στο μαγείρεμα, όπως π.χ. κουτάλια και κουτάλες. Τα συγκεκριμένα αντικείμενα, μάλιστα, βρέθηκαν σε κοινόχρηστους χώρους, κάτι που φαίνεται να δείχνει την αυξημένη κοινωνικότητα των κατοίκων της περιοχής.
Πληροφορίες & φωτογραφικό υλικό από το βιβλίο: «Θέρμη η εν τω Θερμαίω κόλπω οικημένη»
