Της Καμήλας τα πέταλα, οι παρέες με τις κομπανίες & το πλύσιμο των πιρουνιών!
Ένα µοναδικό µωσαϊκό από καρναβαλικά έθιµα και εκδηλώσεις έχουν να παρουσιάσουν οι κοινότητες της Θέρµης. Από της Καµήλας τα πέταλα και το παλιό έθιµο του… πλυσίµατος των πιρουνιών ενόψει της Μεγάλης Σαρακοστής µέχρι τα θρυλικά γλέντια που συνήθιζαν να κάνουν την παλιά εποχή οι Λειβαδιώτες, κάθε έθιµο «κρύβει» τους δικούς του συµβολισµούς και τη δική του οµορφιά.
Όλα µαζί -σύγχρονα, αλλά και πιο παλιά-, πλέκονται σαν ένα όµορφο γαϊτανάκι και σας τα παρουσιάζουµε παρακάτω για να επιλέξετε τι θέλετε να παρακολουθήσετε τις επόµενες ηµέρες, αλλά και για να γνωρίσετε πως γιόρταζαν παλαιότερα στις κοινότητες της περιοχής.
Βασιλικά: Κρατούν τα πρωτεία
Την Καθαρά ∆ευτέρα, 3 Μαρτίου, θα πραγµατοποιηθεί και φέτος η µεγάλη καρναβαλική παρέλαση, που θα συνοδεύεται από… χορό, τραγούδι και ξεφάντωµα. Άρµατα, σύλλογοι και σχολεία θα δώσουν τη δική τους νότα δηµιουργώντας µία υπέροχη ατµόσφαιρα σε ένα από τα πιο γνωστά καρναβάλια της Κ. Μακεδονίας, µε ιστορία που µετράει ήδη πάνω από 5 δεκαετίες.
Ωστόσο, η περιοχή έχει και µία σειρά από παλιά έθιµα ορισµένα από τα οποία αναβιώνουν και σήµερα, µε χαρακτηριστικότερο παράδειγµα της Καµήλας τα πέταλα. Το συγκεκριµένο έθιµο πραγµατοποιείται πάντα την Κυριακή της Τυρινής και οι ρίζες του είναι πάρα πολύ παλιές. Συγκεκριµένα, όπως εξηγεί ο πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Φίλων Καρναβαλιού Βασιλικών, Ευριπίδης Σαράντου η «καµήλα» είναι µία τριγωνική κατασκευή φτιαγµένη από κοντάρια και σκεπασµένη µε κουρελούδες, ενώ θυµίζει έντονα τη λογική του ∆ούρειου Ίππου, αφού στο εσωτερικό της κρύβονταν παλιά τουλάχιστον δύο άντρες.
«Αυτό γινόταν δεκαετίες πριν, ένα πολύ παλιό έθιµο. Κάθε παρέα εκείνες τις µέρες έφερνε και τη δική της ορχήστρα για να γλεντήσει, αλλά οι µουσικοί έπρεπε να πληρωθούν. Έτσι κάθε παρέα έφτιαχνε τη δική της καµήλα, έβγαινε στο δρόµο και γυρνούσε στις γειτονιές δήθεν για να µαζέψει χρήµατα για να αλλάξει… πέταλα στην καµήλα. Με τον τρόπο αυτό ουσιαστικά έβγαιναν τα χρήµατα της ορχήστρας και γενικά του γλεντιού των ηµερών εκείνων», εξηγεί ο κ. Σαράντου.
Ο ίδιος, τονίζει, επίσης, ότι όταν οι παρέες αυτές συναντιόντουσαν στο δρόµο τότε οι καµήλες «συγκρούονταν», µε αποτέλεσµα να καταστρέφονται συνήθως όλες. Τα τελευταία χρόνια, µάλιστα, το έθιµο αυτό αναβιώνει από το Λαογραφικό Χορευτικό Σύλλογο Βασιλικών µε εξαιρετική επιτυχία.
Παλαιότερα, υπήρχε ένα ακόµη έθιµο–παιχνίδι που συνήθως έπαιζαν οι οικογένειες στα σπίτια την τελευταία Κυριακή της απόκριας και λεγόταν «χάσκα» (χάσκω = ανοίγω πολύ το στόµα). Όπως το θυµούνται οι παλαιότεροι στα Βασιλικά, ο αρχηγός της οικογένειας έδενε µια κλωστή στον πλάστη, µε τον οποίο ανοίγονται τα φύλλα της πίτας και στην άκρη της κλωστής έβαζε την πλακαρούδα, ένα κοµµάτι σκληρό χαλβά. Όλα τα µέλη της οικογένειας είχαν τα χέρια πίσω και προσπαθούσαν να πιάσουν την πλακαρούδα µε το στόµα. Μάλιστα, όποιος τα κατάφερνε ήταν αυτός, που θεωρούνταν ότι θα είχε την τύχη µε το µέρος του για το επόµενο διάστηµα.
Λειβάδι: Γλέντι με τις κομπανίες!
Τα παλιά χρόνια, µέχρι και τη δεκαετία του 1970, στο Λειβάδι η Καθαρά ∆ευτέρα είχε ξεχωριστό χαρακτήρα, καθώς οι κάτοικοι είχαν έναν δικό τους τρόπο να γιορτάζουν. Συγκεκριµένα, όπως µας εξηγεί ο πρόεδρος της κοινότητας Λειβαδίου, ∆ηµήτρης Γουδήρας την Καθαρά ∆ευτέρα το πρωί τα παλικάρια του χωριού, µετά το ολονύκτιο γλέντι στα καφενεία, χωρίζονταν σε παρέες, ενώ κάθε παρέα είχε συνοδεία και µια τοπική ορχήστρα ή κοµπανία.
«Όλες οι ορχήστρες του χωριού ήταν “αγκαζέ” από τους νέους. Μάλιστα, εάν δεν επαρκούσαν οι κοµπανίες τότε κάποιοι κουβαλούσαν στα χέρια το γραµµόφωνο του καφενείου, ενώ στα µετέπειτα χρόνια χρησιµοποιούσαν ακόµη και πικ-απ. Σε κάθε παρέα ένας από τους άντρες µεταµφιεζόταν σε τσιγγάνα. Φορούσε µακριά πολύχρωµα φουστάνια, τσεµπέρι στο κεφάλι, ένα γαρύφαλλο στο αυτί, έντονο κόκκινο κραγιόν στα χείλη και µακιγιάζ στο πρόσωπο, ενώ κρατούσε ένα µεγάλο καλάθι», προσθέτει χαρακτηριστικά.
Ο ίδιος περιγράφει, µάλιστα, µε λεπτοµέρειες όλο το σκηνικό. «Οι παρέες αυτές χόρευαν στα σοκάκια του χωριού συνήθως “καρσιλαµάδες” µε σκωπτικό, αποκριάτικο περιεχόµενο, ενώ στα σπίτια χόρευαν συρτά και καλαµατιανά. Επισκέπτονταν όλα τα σπίτια του χωριού και χόρευαν στα χαγιάτια και τις αυλές, ενώ οι νοικοκυρές έβαζαν στο καλάθι όσα αρτύσιµα φαγητά είχαν περισσέψει. Στον χορό και στη διασκέδαση συµµετείχαν και τα µέλη των οικογενειών, που επισκέπτονταν αυτές οι παρέες. Στα σπίτια που είχαν νέα κορίτσια “της παντρειάς”, όπως έλεγαν, έµεναν περισσότερο. Στη συνέχεια, όλες οι παρέες επέστρεφαν το απόγευµα στα καφενεία του χωριού, όπου κατανάλωναν όσα εδέσµατα είχαν µέσα στο καλάθι και συνέχιζαν να διασκεδάζουν µέχρι αργά», εξηγεί.
Τρίλοφος: Προετοιμασία για τη Σαρακοστή
Για 2η χρονιά φέτος την Κυριακή 2 Μαρτίου οι φορείς και οι επαγγελµατίες του Τριλόφου θα πραγµατοποιήσουν καρναβαλική παρέλαση µε τη συµµετοχή συλλόγων και σχολείων της ευρύτερης περιοχής, ενώ θα ακολουθήσει παραδοσιακό γλέντι.
Ωστόσο, υπάρχουν και αρκετά έθιµα που τηρούνταν παλαιότερα και τα οποία περιγράφονται στο βιβλίο «Ζουµπάτες χθες – Τρίλοφος σήµερα» µε την ιστορία της κοινότητας. Συγκεκριµένα, αναφέρεται ότι την Καθαρά ∆ευτέρα τα νοικοκυριά έτριβαν και έπλεναν τα µαχαιροπίρουνα και τις κατσαρόλες τους, ώστε να είναι καθαρά για τη Μεγάλη Σαρακοστή και τη νηστεία.
Επίσης, την Κυριακή της Τυρινής µικροί και µεγάλοι πήγαιναν στην εκκλησία για να πάρουν συγχώρεση από τον παπά, ενώ µετά ζητούσαν συγχώρεση και ο ένας από τον άλλο, όπως τα παιδιά από τους γονείς ή τα αδέρφια µεταξύ τους.
Ο παραδοσιακός γάμος
Ένα ακόµη έθιµο, που εντοπίζεται στα Βασιλικά, την Περιστερά, αλλά και σε άλλες περιοχές της Θέρµης, είναι ο παραδοσιακός γάµος. Πρόκειται για πιστή αναπαράσταση ενός γάµου από την εποχή της Τουρκοκρατίας, ενώ παράλληλα δείχνει και όλες τις προσπάθειες των κατοίκων της περιοχής που µε ευφάνταστους τρόπους επιχειρούσαν να ξεγελάσουν τους Τούρκους.
«Όλα γίνονται όπως την εποχή εκείνη. Ο γαµπρός και η νύφη φοράνε τις παραδοσιακές φορεσιές, ενώ ψήνουµε την κουλούρα, ένα είδος ψωµιού, που το στολίζουµε µε βασιλικό, κόκκινες κορδέλες και φύλλα χρυσού χρώµατος για να συµβολίζει ευηµερία, ελπίδα, καλοτυχία και χρήµατα για το ζευγάρι. Επίσης, βάζουµε τα προικιά σε κάρο και φυσικά φτιάχνουµε το φλάµπουρο», επισηµαίνει η Ράνια Γεροθανάση από τα Βασιλικά και συνεχίζει: «Την εποχή εκείνη δεν µπορούσαν να χρησιµοποιούν θρησκευτικά σύµβολα, έτσι παίρνανε τη σηµαία και στη θέση που κανονικά είναι ο σταυρός έβαζαν πορτοκάλια και µήλα. Αυτοί ξέρανε το συµβολισµό, αλλά οι Τούρκοι δεν καταλάβαιναν».
Τα Κούλουμα στις κοινότητες
Την Κυριακή της Τυρινής και την Καθαρά ∆ευτέρα αποκριάτικες εκδηλώσεις θα πραγµατοποιηθούν σε πολλές κοινότητες της Θέρµης. Συγκεκριµένα, την Κυριακή της Τυρινής:
- Στον Τρίλοφο θα πραγµατοποιηθεί καρναβαλική παρέλαση µε τη συµµετοχή σχολείων.
- Στα Βασιλικά θα αναβιώσει το γνωστό έθιµο της Καµήλας τα πέταλα.
Την Καθαρά ∆ευτέρα:
- Στη Θέρµη θα γιορταστούν τα Κούλουµα µε τον παραδοσιακό τρόπο στο Φράγµα όπου κάθε χρόνο συγκεντρώνεται πλήθος κόσµου για το πέταγµα του χαρταετού, ενώ θα υπάρχουν άφθονα παραδοσιακά εδέσµατα και µουσική.
- Στα Βασιλικά θα πραγµατοποιηθεί µεγάλη καρναβαλική παρέλαση και θα γίνει αναβίωση του παραδοσιακού γάµου.
- Επίσης, την ίδια µέρα εκδηλώσεις µε παραδοσιακό γλέντι, αλλά και σαρακοστιανά εδέσµατα θα πραγµατοποιηθούν στις κοινότητες Καρδίας, Πλαγιαρίου, Σουρωτής, Κάτω Σχολαρίου, αλλά και Αγίου Αντωνίου.
