Αντίθετος στην αναγκαστική υπαγωγή των ΔΕΥΑ στην ΕΥΑΘ εμφανίζεται ο Δήμος Θέρμης, εν όψει της κατάθεσης προς ψήφιση στην Ολομέλεια της Βουλής, την Πέμπτη 30 Ιουλίου 2026, του σχεδίου νόμου του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για την «Επέκταση αρμοδιοτήτων της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ, ενίσχυση της ΡΑΑΕΥ, ρυθμίσεις για τον Οργανισμό Διαχείρισης Υδάτων Θεσσαλίας και λοιπές διατάξεις». Κεντρικό στοιχείο του σχεδίου νόμου είναι η αναγκαστική υπαγωγή όλων των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης (ΔΕΥΑ) της Περιφερειακής Ενότητας Θεσσαλονίκης στην ΕΥΑΘ Α.Ε., και της ευρύτερης περιοχής Αττικής, Βοιωτίας, Φωκίδας και Εύβοιας στην ΕΥΔΑΠ Α.Ε.
Ο Δήμος Θέρμης, μέσω ανακοίνωσής του, εκφράζει πλήρη διαφωνία με την υποχρεωτική και οριζόντια αυτή υπαγωγή, επικαλούμενος σειρά νομικών, τεχνικών και κοινωνικών λόγων.
Θεσμική αντίφαση με τον Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης
Σύμφωνα με την ανακοίνωση, η νομοθετική πρωτοβουλία έρχεται λίγες εβδομάδες μετά την ψήφιση του ν. 5314/2026 (Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης), ο οποίος στα άρθρα 250-280 ρυθμίζει την ίδρυση, λειτουργία και λύση των ΔΕΥΑ με στόχο τον εκσυγχρονισμό και την εξυγίανσή τους, προβλέποντας μόνο οικειοθελείς συγχωνεύσεις (άρθρο 253). Ο Δήμος Θέρμης κάνει λόγο για σοβαρή θεσμική αντίφαση και έλλειψη συντονισμού μεταξύ των συναρμόδιων υπουργείων, καθώς το Υπουργείο Εσωτερικών προκρίνει μοντέλο αυτοτελούς λειτουργίας των ΔΕΥΑ, ενώ το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας προωθεί την αναγκαστική συγχώνευσή τους.
Απουσία οικονομοτεχνικής μελέτης
Η ανακοίνωση επισημαίνει ότι η προτεινόμενη μεταρρύθμιση δεν συνοδεύεται από ολοκληρωμένη οικονομοτεχνική μελέτη ή ανάλυση κόστους-οφέλους που να τεκμηριώνει την οικονομική βιωσιμότητα του νέου σχήματος, το κόστος μετάβασης, τις επιπτώσεις στο προσωπικό, την επίδραση στα τιμολόγια και την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών, με αποτέλεσμα να υπάρχει κίνδυνος η μεταρρύθμιση να καταλήξει διοικητική αναδιάρθρωση χωρίς αποδεδειγμένο όφελος.
Ζήτημα συνταγματικότητας
Ο Δήμος Θέρμης χαρακτηρίζει την αναγκαστική επέκταση αντισυνταγματική, καθώς θεωρεί ότι παραβιάζει την αρχή της οικονομικής και διοικητικής αυτοτέλειας των ΟΤΑ (άρθρο 102 του Συντάγματος) και την αρχή της εγγύτητας των υπηρεσιών του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας. Στην ανακοίνωση εκτιμάται ως βέβαιο ότι, αν προχωρήσει η αναγκαστική επέκταση, θα ακολουθήσουν προσφυγές στο Συμβούλιο της Επικρατείας, τόσο για το ζήτημα της αναγκαστικής υπαγωγής όσο και για την έμμεση ιδιωτικοποίηση των παρόχων ύδατος, εφόσον απορροφώνται από ανώνυμες εταιρείες.
Αντιδράσεις φορέων της Αυτοδιοίκησης
Κατά της αναγκαστικής συγχώνευσης και υπέρ των οικειοθελών λύσεων, μετά από μελέτη βιωσιμότητας, έχουν ταχθεί με αποφάσεις τους η Ένωση ΔΕΥΑ (Ε.Δ.Ε.Υ.Α.) και η ΚΕΔΕ. Την Τρίτη 14 Ιουλίου, ανάλογη θέση εξέφρασε η Περιφερειακή Ένωση Δήμων Κεντρικής Μακεδονίας, ενώ αντίθεση στην αναγκαστική υπαγωγή έχουν εκφράσει εννέα δήμοι των Περιφερειακών Ενοτήτων Θεσσαλονίκης (Θέρμης, Θερμαϊκού, Βόλβης, Λαγκαδά) και Χαλκιδικής (Νέας Προποντίδας, Πολυγύρου, Σιθωνίας, Κασσάνδρας, Αριστοτέλη). Στις 16 Ιουλίου, δήμαρχοι και εργαζόμενοι στις ΔΕΥΑ πραγματοποίησαν παράσταση διαμαρτυρίας στα γραφεία της ΕΥΑΘ Α.Ε., στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης της εταιρείας.
Ερωτηματικά για τον ρόλο της ΡΑΑΕΥ
Σύμφωνα με την ανακοίνωση, δεν προκύπτει από το σχέδιο νόμου αν η αναγκαστική επέκταση αποτελεί πρόταση της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ), η οποία, βάσει του ν. 5037/2023 (άρθρο 12), έχει αρμοδιότητα να προτείνει την αναδιοργάνωση των παρόχων ύδατος, συμπεριλαμβανομένων διαδημοτικών συνεργασιών και προγραμματικών συμβάσεων. Αντίθετα, το σχέδιο νόμου προσθέτει αρμοδιότητα στη ΡΑΑΕΥ να υποβάλει, έως τις 31 Δεκεμβρίου 2027, έκθεση αξιολόγησης της γεωγραφικής κατανομής και του πλαισίου παροχής υπηρεσιών ύδρευσης-αποχέτευσης, με προτάσεις για περαιτέρω αναδιοργάνωση των παρόχων.
Κοινωνικές και πολιτικές επιπτώσεις
Η ανακοίνωση αναφέρει επιπλέον ότι δεν διασφαλίζονται οι πολίτες από ενδεχόμενες αυξήσεις στα τιμολόγια μέσω οριζόντιας εξίσωσης και κατάργησης τοπικών κοινωνικών πολιτικών για ευπαθείς ομάδες. Επισημαίνεται μείωση του δημοκρατικού ελέγχου, καθώς η λογοδοσία των ΔΕΥΑ μεταφέρεται από τα δημοτικά συμβούλια στα διοικητικά συμβούλια των εταιρειών, με τους Δήμους να περιορίζονται —σε ορισμένες περιπτώσεις— στον ορισμό ενός εκπροσώπου χωρίς ουσιαστική συμμετοχή στον επενδυτικό σχεδιασμό. Παράλληλα, στους Δήμους παραμένει, σύμφωνα με την ανακοίνωση, το έργο καθαρισμού των φρεατίων, χωρίς αντίστοιχους ανθρώπινους και οικονομικούς πόρους, ενώ η διαχείριση του δικτύου ομβρίων μεταφέρεται στις ΕΥΑΘ και ΕΥΔΑΠ.
Ως προς το επιχείρημα του Υπουργείου ότι η υπαγωγή διευκολύνει την πρόσβαση σε δανειακά κεφάλαια (π.χ. Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων) και ευρωπαϊκά προγράμματα για επενδύσεις σε υποδομές, η ανακοίνωση σημειώνει ότι το κόστος αυτών των δανείων θα επιβαρύνει τελικά τους καταναλωτές μέσω των λογαριασμών.
Η περίπτωση της ΔΕΥΑ Θέρμης
Στην ανακοίνωσή του, ο Δήμος Θέρμης υποστηρίζει ότι η διαχείριση του νερού πρέπει να γίνεται στα όρια κάθε υδρογεωλογικής λεκάνης, τα οποία στην περίπτωση της λεκάνης του Ανθεμούντα ταυτίζονται με τα διοικητικά όρια του Δήμου. Ο Καλλικρατικός Δήμος Θέρμης, προϊόν συνένωσης των πρώην Δήμων Θέρμης, Βασιλικών και Μίκρας, εκτείνεται σε περίπου 400.000 στρέμματα με πληθυσμό 55.358 κατοίκων, ενώ φιλοξενεί καθημερινά χιλιάδες εργαζόμενους σε βιομηχανίες, ξενοδοχειακές μονάδες, πανεπιστήμια και το αεροδρόμιο «Μακεδονία». Ο πρωτογενής τομέας καταναλώνει, σύμφωνα με την ανακοίνωση, περίπου το 87%-88% της συνολικής κατανάλωσης νερού στον Δήμο.
Η ύδρευση και άρδευση της περιοχής γίνεται μέσω γεωτρήσεων από τη λεκάνη του Ανθεμούντα, μία από τις τέσσερις υδρογεωλογικές λεκάνες του νομού Θεσσαλονίκης. Από τη δεκαετία του 1990, όπως αναφέρεται, είχε διαγνωστεί κίνδυνος λειψυδρίας λόγω υπεράντλησης για αρδευτικούς σκοπούς, γεγονός που οδήγησε σε παρεμβάσεις πριν τον Καλλικράτη, όπως η αντικατάσταση υδροβόρων καλλιεργειών, η αλλαγή του τρόπου ποτίσματος, η κατασκευή πέντε φραγμάτων-ταμιευτήρων και δημοτικών συλλογικών δικτύων άρδευσης, με αποτέλεσμα την αποκατάσταση του υδροφόρου ορίζοντα σε επίπεδα υψηλότερα του 1990.
Η διαχείριση του νερού στον Δήμο γίνεται μέσω της ΔΕΥΑ Θέρμης (ΔΕΥΑΘ), η οποία διαθέτει 1.200 χιλιόμετρα δικτύων ύδρευσης με 27.767 συνδέσεις και εξυπηρετούμενο πληθυσμό 55.358 κατοίκων, ελέγχοντας 53 γεωτρήσεις. Διαθέτει επίσης 130 χιλιόμετρα δικτύου αποχέτευσης με 13.861 συνδέσεις και 41.583 εξυπηρετούμενο πληθυσμό, καθώς και 119 χιλιόμετρα αρδευτικού δικτύου που εξυπηρετεί 350 αγροτικές εκμεταλλεύσεις συνολικής έκτασης 6.483 στρεμμάτων. Λειτουργεί μία Εγκατάσταση Επεξεργασίας Λυμάτων, ενώ αναμένεται σε λίγους μήνες να τεθεί σε λειτουργία δεύτερη μονάδα που θα επεξεργάζεται τα λύματα ολόκληρης της λεκάνης του Ανθεμούντα.
Τα τελευταία πέντε χρόνια, η ΔΕΥΑΘ υλοποίησε, μέσω προγραμμάτων, έργα προϋπολογισμού άνω των 30 εκατ. ευρώ για την εξοικονόμηση νερού, μεταξύ των οποίων σύστημα ελέγχου διαρροών, ψηφιακή διαχείριση δικτύων, τοποθέτηση 6.895 ψηφιακών υδρομέτρων, ολοκλήρωση εσωτερικού και εξωτερικού δικτύου ύδρευσης στην περιοχή επέκτασης της Θέρμης, εξοπλισμό ελέγχου διαρροών και εξοικονόμησης ενέργειας στα αρδευτικά δίκτυα, καθώς και κατασκευή αποχετευτικών δικτύων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει ο Δήμος, η ΔΕΥΑΘ εμφανίζει ποσοστό εισπραξιμότητας 96,4%, από τα υψηλότερα πανελλαδικά, με μηδενικό δανεισμό. Η μοναδική οφειλή της, ύψους 4,6 εκατ. ευρώ, αφορά μέρος των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος —συγκεκριμένα τη Ρήτρα Αναπροσαρμογής— για την περίοδο 2022-2023, όταν είχε αυξηθεί απότομα το κόστος ενέργειας και οι ΔΕΥΑ χρεώνονταν με τιμολόγια απλού καταναλωτή, χωρίς καμία οικονομική ενίσχυση αντίστοιχη με εκείνη που έλαβαν νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Η ΔΕΥΑΘ έχει προχωρήσει σε ρύθμιση της οφειλής, καταβάλλοντας 50.000 ευρώ μηνιαίως, έχοντας ήδη εξοφλήσει 350.000 ευρώ.
Ζήτημα μεταφοράς περιουσίας
Ο Δήμος Θέρμης επισημαίνει ότι, βάσει του υπό διαβούλευση σχεδίου νόμου, το σύνολο των υποδομών και της περιουσίας των ΔΕΥΑ θα μεταφερθεί απευθείας στην ΕΥΑΘ Α.Ε. και την ΕΥΔΑΠ Α.Ε., ενώ οι υποδομές αυτές έχουν χρηματοδοτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τους ίδιους τους πολίτες, οι οποίοι μέχρι πριν από λίγα χρόνια κάλυπταν το 80% του κόστους κάθε επένδυσης, πέραν του κόστους του νερού. Ο Δήμος χαρακτηρίζει τη ρύθμιση αυτή ευθέως αντισυνταγματική και αναμένει προσφυγή των Δήμων στα ελληνικά δικαστήρια.
Ο Δήμος Θέρμης καλεί την κυβέρνηση να αποσύρει το σχέδιο νόμου, να στηρίξει τις ΔΕΥΑ ώστε να αντιμετωπίσουν το ενεργειακό κόστος που τους επιβλήθηκε τα προηγούμενα χρόνια, και να αφήσει τη δυνατότητα ένταξης σε ευρύτερο φορέα, όπως η ΕΥΑΘ Α.Ε., να γίνεται εθελοντικά, ανάλογα με τις ανάγκες κάθε περιοχής. Καλεί επίσης όλα τα κόμματα να στηρίξουν την Αυτοδιοίκηση στην προσπάθεια διασφάλισης του δημόσιου χαρακτήρα του νερού.
