Πασχαλινά έθιμα
Στην εποχή της τουρκοκρατίας έχει πιθανότατα τις ρίζες του το πιο διάσημο πασχαλινό έδεσμα των Βασιλικών και γενικότερα της Θέρμης, το βουλωτό. Σύμφωνα με μαρτυρίες οι κάτοικοι αναγκάστηκαν να σκαρφιστούν ένα τέχνασμα για να μην τους αντιλαμβάνονται οι Τούρκοι κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας του φαγητού, καθώς συνήθιζαν να κλέβουν τα πασχαλινά εδέσματα για να ταΐζουν τον οθωμανικό στρατό. Έτσι οι φούρνοι «βουλώνονταν» για να γίνεται το μαγείρεμα… κρυφά, με αποτέλεσμα το γεμιστό κατσίκι ή αρνί να πάρει τελικά την ονομασία βουλωτό, η οποία παραμένει μέχρι και σήμερα.
Οι Τούρκοι έκλεβαν τα πασχαλινά φαγητά
Όπως μας εξηγεί η Βασιλικιώτισσα Αναστασία Πιπινίκα – Δημητρούλα οι Τούρκοι επέτρεπαν σε κάποιες περιόδους στους Χριστιανούς να τηρούν τα έθιμα τους και έτσι το Πάσχα το γιόρταζαν κανονικά στα Βασιλικά. «Ήταν ένα πλούσιο χωριό και οι Τούρκοι γνώριζαν πως το Πάσχα σε όλα τα σπίτια έκαναν ωραία φαγητά. Έτσι έρχονταν και άρπαζαν τα αρνιά για να ταΐσουν τους στρατιώτες τους. Αυτό προφανώς έγινε αρκετές φορές και τελικά αποφασίστηκε να μη μαγειρεύουν κατά τη διάρκεια της ημέρας, αλλά το προηγούμενο βράδυ», εξηγεί η κ. Πιπινίκα.
Ο «βουλωμένος» φούρνος!
Έτσι οι Βασιλικιώτες άναβαν τους φούρνους του χωριού τη νύχτα, έβαζαν μέσα τα ταψιά με τα κρέατα και στη συνέχεια τους «βούλωναν» με λάσπη για να μη βγαίνει ο καπνός και τους καταλάβουν οι Τούρκοι.
«Μαγείρευαν όλη τη νύχτα στα κρυφά και το πρωί τα φαγητά ήταν έτοιμα. Μάλιστα, επειδή οι Τούρκοι συνήθιζαν να κάνουν εφόδους σε σπίτια ορισμένοι φούρνοι έψηναν μόνο ψωμί για να τους ξεγελάσουν. Έτσι σταμάτησαν να κλέβουν τα πασχαλινά φαγητά από το χωριό, αλλά η διαδικασία έμεινε ως έθιμο και το συγκεκριμένο φαγητό πήρε το όνομα βουλωτό», επισημαίνει η κ. Πιπινίκα. Αξίζει να τονιστεί ότι η ίδια συγκέντρωσε τα συγκεκριμένα στοιχεία για την περίοδο της τουρκοκρατίας από διηγήσεις συγγενών παλιού Βασιλικιώτη και συγκεκριμένα του Τριαντάφυλλου Βογιατζή.
Η… ομάδα ψησίματος
Ωστόσο, η κ. Πιπινίκα μας μυεί και στα μυστικά της προετοιμασίας του συγκεκριμένου εδέσματος, αφού στο σπίτι τους έχουν ένα μεγάλο παραδοσιακό ξυλόφουρνο, που δέχεται ταψιά από αρκετά σπίτια της γειτονιάς. «Στο χωριό από πολύ παλιά άναβε ένας φούρνος σε κάθε γειτονιά γιατί η διαδικασία είναι μεγάλη και απαιτείται η συμμετοχή πολλών ατόμων. Μάλιστα, ο καθένας έχει και το δικό του ρόλο, έτσι π.χ. υπάρχει ο μάστορας που βάζει τα ταψιά στη σωστή θέση, ο χτίστης, που κλείνει το φούρνο, το άτομο που θα αναλάβει το «κάψιμο» και φυσικά οι νοικοκυρές που βάζουν τη μαεστρία τους», αναφέρει χαρακτηριστικά η ίδια και συνεχίζει: «Η διαδικασία, ωστόσο, ξεκινάει μία βδομάδα νωρίτερα. Συγκεντρώνονται κλαδιά από πουρνάρια, τα οποία πρέπει να στεγνώσουν πολύ καλά. Τρεις μέρες πριν το Πάσχα καίμε το φούρνο άδειο για να σιγουρευτούμε ότι είναι έτοιμος. Και το πρωί της Κυριακής του Πάσχα ξεκινάμε από πολύ νωρίς».
Κεραμίδες, σύρμα και γύρισμα
Όπως εξηγεί η κ. Πιπινίκα από τις έξι το πρωί ξεκινάει το «κάψιμο» του φούρνου και μία ώρα αργότερα, αφού πρώτα καθαριστεί καλά το εσωτερικό του, μπαίνουν τα ταψιά με το αρνί ή το κατσίκι, το οποίο είναι γεμιστό με ψιλοκομμένα εντόσθια, μπόλικα φρέσκα κρεμμυδάκια, ρύζι και δυόσμο, τα οποία προηγουμένως έχουν τσιγαριστεί.
«Τα ταψιά σκεπάζονται με κεραμίδες, δένονται με σύρμα και στη συνέχεια μπαίνουν στο φούρνο, ο οποίος κλείνει με πλάκα και σφραγίζεται με λάσπη αεροστεγώς. Οι κεραμίδες αυτές επιτρέπουν στο κρέας να ψηθεί ομοιόμορφα, ενώ αν τύχει τα ταψιά να είναι λίγα και ο φούρνος μεγάλος, τότε πρέπει να μπει μέσα και ένα ταψί μόνο με νερό για να γίνει το ψήσιμο σωστά και να μη στεγνώσει το κρέας. Μετά από 2 – 2,5 ώρες ο φούρνος ανοίγει, βγαίνουν τα ταψιά για να γυρίσουμε το φαγητό και επαναλαμβάνεται η διαδικασία με τις κεραμίδες και το βούλωμα με τη λάσπη», προσθέτει.
Ευκαιρία για συναναστροφή
Ωστόσο, όλη αυτή η διαδικασία έχει και μία εξαιρετικά σημαντική κοινωνική διάσταση, αφού οι οικογένειες από κάθε γειτονιά συγκεντρώνονται, μοιράζονται τα νέα τους και φυσικά γίνεται η γνωριμία με νέα μέλη ή συγγενείς που έλειπαν σε άλλες πόλεις ή στο εξωτερικό. «Υπάρχουν μικροί και μεγάλοι φούρνοι. Άλλοι χωράνε 5 ταψιά και άλλοι 8 ή 9. Αυτό σημαίνει ότι συγκεντρώνεται πολύς κόσμος, που παρακολουθεί το ψήσιμο, κάνει το γύρισμα του φαγητού και πάνω από όλα περνάμε χρόνο μαζί και γιορτάζουμε. Δεν είναι μόνο ένα φαγητό είναι μία παράδοση, που μας αρέσει να την τηρούμε», λέει χαρακτηριστικά η κ. Πιπινίκα.
