Ο Τρίλοφος είναι ένα από τα λίγα ντόπια χωριά της Θέρμης και η μακρά ιστορία του ξεκινάει πολλούς αιώνες πριν, καθώς υπάρχει αναφορά στο χωριό σε αγιορείτικο έγγραφο του 1240. Επιπλέον, από αρχαιολογικές ανασκαφές διαπιστώθηκε ότι η περιοχή κατοικούνταν την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ενώ ευρήματα υποστηρίζουν την άποψη ότι υπήρχε οικισμός ακόμη και κατά την πρώιμη εποχή του Χαλκού.
Η ιστορία του Τριλόφου αναφέρεται σε ένα πολύ ωραίο βιβλίο με τίτλο «Ζουμπάτες Χθες – Τρίλοφος Σήμερα», το οποίο εκδόθηκε το 1998 από το Σύλλογο Γυναικών Τριλόφου με συγγραφείς τις κυρίες, Ευλαβία Φυσέκη και Βασιλική Ζηζηλιώτου Φυσέκη. Μάλιστα, εκτός από τις ιστορίες και τις συνεντεύξεις που περιλαμβάνει περιέχει και μία σειρά από εκπληκτικές φωτογραφίες μιας άλλης εποχής, που οι Τριλοφιώτες έψαξαν και βρήκαν στα μπαούλα τους για να βοηθήσουν στην έρευνα.
Η προέλευση του ονόματος Ζουμπάτες & η μετονομασία σε Τρίλοφο
«Το όνομα Ζουμπάτες που είχε παλαιότερα η κοινότητα προερχόταν από μία ποικιλία μαύρων σταφυλιών και ουσιαστικά σημαίνει “αυτοί που πατάνε τα ζουμερά σταφύλια”. Άλλωστε, η περιοχή είχε μεγάλη ιστορία όσον αφορά το κρασί που παρήγαγε, το οποίο, μάλιστα, την περίοδο του Βυζαντίου ήταν εξαιρετικά γνωστό», επισημαίνει η Ευλαβία Φυσέκη, μία από τις συγγραφείς του βιβλίου.
Αργότερα, το 1922 – 1923 όσα χωριά είχαν τούρκικο όνομα έπρεπε να μετονομαστούν, ενώ και πολλά ντόπια χωριά άλλαξαν όνομα και έτσι την περίοδο εκείνη οι Ζουμπάτες έγιναν Τρίλοφος, γιατί ο οικισμός είναι χτισμένος ανάμεσα σε τρεις λόφους, του Προφήτη Ηλία, το Κοτρώνι και του Συγκουνά. Μάλιστα, όπως τονίζεται στο βιβλίο το χωριό χωριζόταν την περίοδο της Τουρκοκρατίας σε τρεις περιοχές, την Καμάρα, την Παναγία ή Κολωνάκι και τον Τσερκέ μαχαλά. Επιπλέον, οι γειτονιές είχαν και αυτές το δικό τους όνομα, το οποίο έπαιρναν συνήθως από τις οικογένειες που κατοικούσαν σε αυτές.
Η επανάσταση του 1821 & οι θυσίες των κατοίκων
Οι κάτοικοι του Τριλόφου γνώρισαν άγριες διώξεις την περίοδο της επανάστασης του 1821. «Από τα στοιχεία που συγκεντρώσαμε διαπιστώθηκε ότι κατά τη διάρκεια της εξέγερσης του 1821 υπήρχε μια πληροφορία ότι οι Τούρκοι θα σκότωναν τους κατοίκους του χωριού. Έτσι έφυγαν όλοι προς τη Χαλκιδική, αλλά καταδιώχτηκαν από τον Λουμπούτ πασά. Δυστυχώς, όσοι δεν έφυγαν συγκεντρώθηκαν στην εκκλησία της Παναγίας και εκεί τους βρήκαν οι Τούρκοι και τους έκαψαν ζωντανούς», αναφέρει η κ. Φυσέκη. Τελικά, μερικά χρόνια αργότερα «δόθηκε χάρη από τον σουλτάνο και κάποιοι κάτοικοι γύρισαν και πάλι στο χωριό», αναφέρεται χαρακτηριστικά στο βιβλίο.
Στο κομιτάτο που δημιουργήθηκε αργότερα υπό την προεδρεία του Μητροπολίτη Κασσανδρείας συμμετείχαν προεστοί από όλα τα γύρω χωριά, μεταξύ των οποίων και από τους Ζουμπάτες, ενώ δημιουργήθηκε ένοπλο αντάρτικο τμήμα. Ωστόσο, κάποια στιγμή οι Τούρκοι συνέλαβαν το σύνδεσμο με τον οποίο οι Ζουμπατιανοί έστελναν γράμματα στο ελληνικό προξενείο. Το αποτέλεσμα ήταν να βασανίσουν και να σκοτώσουν τον ίδιο, ενώ συνέλαβαν και όλους τους προεστούς του χωριού και τους φυλάκισαν στο «Γεντί Κουλέ». Επίσης, στην περιοχή δρούσε και μία ένοπλη ομάδα με επικεφαλής τον καπετάν Ηρακλή , ενώ αξίζει να τονιστεί ότι πολλοί Ζουμπατιανοί έλαβαν μέρος και στη Μικρασιατική εκστρατεία.
Το εμβληματικό πέτρινο δημοτικό σχολείο
Σύμφωνα με την παράδοση τα χρόνια της Τουρκοκρατίας λειτουργούσε στην εκκλησία της Παναγίας κρυφό σχολειό, ωστόσο οι κάτοικοι ήθελαν περισσότερο από οτιδήποτε άλλο να έχουν ένα κανονικό σχολείο για να μορφωθούν τα παιδιά τους. Τελικά, το 1875 οι τουρκικές αρχές έδωσαν άδεια και ξεκίνησε να λειτουργεί το πρώτο σχολείο σε ένα παλιό σπίτι, που παραχωρήθηκε από την εκκλησία.
«Ήταν μονοτάξιο και ο δάσκαλος πληρωνόταν από την εκκλησία και τους κατοίκους», αναφέρεται στο βιβλίο «Ζουμπάτες Χθες – Τρίλοφος Σήμερα». Τελικά, το 1910 με τουρκικό φιρμάνι δόθηκε άδεια να αρχίσει να χτίζεται σχολείο, το οποίο, μάλιστα, κόστισε 400 χρυσές λίρες, που συγκέντρωσαν και πρόσφεραν οι κάτοικοι μαζί με την προσωπική τους εργασία. Το σχολείο ολοκληρώθηκε το 1914 και στην είσοδο είχε την επιγραφή «Αστική Σχολή Ελληνικής Ορθοδόξου Κοινότητος Ζουμπάτες».
Παραδοσιακά επαγγέλματα στον παλιό Τρίλοφο
Ένα ξεχωριστό κεφάλαιο του βιβλίου είναι αφιερωμένο και στα επαγγέλματα της παλιάς εποχής, καθώς ο Τρίλοφος ήταν ένα αρκετά μεγάλο χωριό και είχε πολλούς επαγγελματίες. Έτσι στην περιοχή υπήρχε σιδεράς, καροποιός, μυλωνάς, υλοτόμοι και υφάντρες, σησαμελαιοπώλης, ντελάλης, αλλά και ένας ασβεστάς, ο οποίος γύριζε με το κάρο τους στις γειτονιές και πουλούσε ασβέστη. Μάλιστα, τονίζεται ότι τα καφενεία του χωριού λειτουργούσαν ταυτόχρονα και ως κουρεία για τους άντρες της περιοχής. Επιπλέον, αναφέρεται ότι οι Ζουμπάτες ήταν τότε ένα καθαρά αγροτικό χωριό, όπου καλλιεργούνταν σιτηρά, κηπευτικά, βαμβάκι, κρεμμύδια, ενώ η περιοχή ήταν πολύ γνωστή και για τα αμπέλια της.
Παράλληλα, μέσα στο βιβλίο γίνεται λόγος και για την έλλειψη καλής συγκοινωνίας την περίοδο εκείνη, αλλά και την απόσταση από τη Θεσσαλονίκη. «Παλιότερα η συγκοινωνία γινόταν με άλογα και κάρα. Ξεκινούσαν από το χωριό με κάρα και έφταναν στην περιοχή Βότση όπου υπήρχε χάνι. Εκεί άφηναν τα κάρα και τα άλογα τους και πήγαιναν στο Κάστρο για τις δουλειές τους. (Κάστρο ονόμαζαν τη Θεσσαλονίκη)», όπως επισημαίνεται στο συγκεκριμένο βιβλίο.
