Του Απόστολου Τσολάκη,
Αντιδημάρχου Οικονομικών Υπηρεσιών Δήμου Θέρμης & μέλους της Γενικής Συνέλευσης της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ)
Κοινός τόπος όλων των ομιλιών και των τοποθετήσεων από όλες τις πολιτικές παρατάξεις, στο πρόσφατο συνέδριο της (ΚΕΔΕ) στη Ρόδο, ήταν τα μεγάλα προβλήματα και τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι Δήμοι στην προσπάθειά τους να ανταποκριθούν στις αρμοδιότητες και ευθύνες που έχουν, εντός του θεσμοθετημένου πλαισίου λειτουργίας τους.
Θεμελιώδη γενικά θέματα αποτελούν η διοικητική μεταρρύθμιση, η οικονομική κατάσταση των Δήμων, τα ζητήματα του προσωπικού, ο ψηφιακός μετασχηματισμός, η ενεργειακή αυτονομία, η πράσινη ανάπτυξη και η διαχείριση των απορριμμάτων.
1. ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ
Η πολυπόθητη διοικητική μεταρρύθμιση στο Κράτος και την Τοπική Αυτοδιοίκηση που είναι το ζητούμενο εδώ και πολλά χρόνια, δεν επιτεύχθηκε. Μεταρρύθμιση που θα ξεκαθαρίζει τις αρμοδιότητες της κεντρικής Διοίκησης, των Περιφερειών και των Δήμων, θα καθορίζει σταθερό και καθαρό πλαίσιο χρηματοδότησης, θα καθιστά ισότιμο συνομιλητή την Τοπική Αυτοδιοίκηση στο σχεδιασμό όλων των αναπτυξιακών προγραμμάτων που αφορούν στις τοπικές κοινωνίες, θα επιταχύνει τον ψηφιακό μετασχηματισμό όλων των λειτουργιών των Δήμων και θα διαμορφώνει συνθήκες ομαλής μετάβασης στην πράσινη ανάπτυξη.
Ένας νέος Κώδικας της αυτοδιοίκησης είναι απαραίτητος, για τον εκσυγχρονισμό του πλαισίου λειτουργίας των Δήμων, στην κατεύθυνση της διοικητικής αυτοτέλειας και της οικονομικής τους αυτοδυναμίας. Ένας Κώδικας που θα συγκεντρώσει όλους τους νόμους, τα διατάγματα, και τις αποφάσεις που αφορούν στη λειτουργία των Δήμων (500 περίπου), θα επαναδιατυπώσει όλο το νομοθετικό πλαίσιο και θα σεβαστεί τις επεξεργασμένες και τεκμηριωμένες θέσεις και προτάσεις της ΚΕΔΕ.
Ένας Κώδικας που θα αναβαθμίζει θεσμικά την Τοπική Αυτοδιοίκηση, ώστε να σταματήσει να αποκλίνει από την αντίστοιχη Ευρωπαϊκή. Το Υπουργείο δεσμεύτηκε να προχωρήσει άμεσα, σε συνεργασία με την ΚΕΔΕ, στην κατεύθυνση αυτή.
2. ΥΠΟΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΤΩΝ ΔΗΜΩΝ
Οι Δήμοι ασκούν αρμοδιότητες και αναλαμβάνουν ευθύνες που απαιτούν χρήματα. Το Κράτος εισπράττει από τα φυσικά και νομικά πρόσωπα (δημόσια έσοδα) μέσω των φόρων (φόρος εισοδήματος, ΦΠΑ, ΕΝΦΙΑ). Ποσοστό αυτών των εσόδων, σύμφωνα με τον νόμο, αποδίδεται στους Δήμους.
Ωστόσο, ενώ τα τελευταία χρόνια το κόστος λειτουργίας των Δήμων αυξάνεται συνεχώς, μεγάλο μέρος των χρημάτων που οφείλει το Κράτος να αποδίδει σ’ αυτούς παρακρατείται. Σήμερα, αποδίδονται στους Δήμους μόνο 2 από τα 8 δισεκατομμύρια ευρώ που έπρεπε να αποδίδονται!!
3. ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΤΩΝ ΔΗΜΩΝ
Οι αυξημένες αρμοδιότητες και η ανάληψη ευθυνών απαιτούν προσωπικό επαρκές σε αριθμό, προσόντα και εξειδίκευση, και κυρίως στις Οικονομικές και τις Τεχνικές Υπηρεσίες των Δήμων, που αποτελούν και τους στυλοβάτες της λειτουργίας τους. Δυστυχώς, οι απαγορευτικές διατάξεις για προσλήψεις συνεχίζουν να υφίστανται επί πολλά χρόνια, και οι ελλείψεις σε στελέχη και λοιπούς εργαζόμενους καθιστούν δυσχερή, σε μεγάλο βαθμό, την άσκηση των αρμοδιοτήτωνμε τις οποίες έχουν επιφορτιστεί οι Δήμοι.
4. ΨΗΦΙΑΚΟΣ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ
Οι τεχνολογικές εξελίξεις με την ψηφιακή αποτύπωση των αρχείων, δεδομένων, διαδικασιών κ.λπ. και η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης εισβάλλουν στην καθημερινή λειτουργία των Υπηρεσιών, οι οποίες πρέπει να αναδιοργανωθούν άμεσα για τη γρήγορη και εύκολη εξυπηρέτηση των δημοτών.
5. ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΣΙΝΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΔΗΜΩΝ
Η πράσινη ανάπτυξη για την εξοικονόμηση πόρων, την προστασία του περιβάλλοντος, την αντιμετώπιση των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής είναι το μεγάλο στοίχημα της σύγχρονης εποχής.
Δυστυχώς, το Κράτος, αντί να καλέσει τους Δήμους να συμβάλουν σ’ αυτούς τους τομείς, αναθέτει το όλο εγχείρημα σε λίγα ισχυρά οικονομικά κέντρα ιδιωτών, που αναλαμβάνουν τις εγκαταστάσεις μεγάλων μονάδων παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές (ΑΠΕ), με κύρια επιδίωξη το κέρδος, σε βάρος της ενεργειακής Δημοκρατίας, με πιθανές συνέπειες για το περιβάλλον, με αμφισβητούμενες δράσεις, δίχως πρόληψη και προστασία των φυσικών πόρων.
Με τον τρόπο αυτό, το Κράτος στερεί τη δυνατότητα από τους Δήμους και τις τοπικές κοινωνίες να συμμετέχουν και να επενδύσουν στους τομείς αυτούς.
6. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ
Από το 2015 έχουν συνταχθεί και θεσμοθετηθεί, σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα και τις ευρωπαϊκές Οδηγίες, τα σχέδια για τη διαχείριση των απορριμμάτων. Δυστυχώς, το Εθνικό σχέδιο (Κράτος), τα Περιφερειακά σχέδια (Περιφέρειες) και τα Τοπικά σχέδια (Δήμοι) δεν υλοποιούνται με ικανοποιητικούς ρυθμούς, με αποτέλεσμα η όλη διαχείριση να μην υπακούει στις αρχές της κυκλικής οικονομίας με βάση την ανακύκλωση.
Μικρό μέρος των απορριμμάτων ανακυκλώνεται και το μεγαλύτερο ενταφιάζεται. Δαπανώνται πόροι και χρήματα, απορρίπτονται χρήσιμα υλικά, ρυπαίνεται το περιβάλλον.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιβάλλει στην Ελληνική Δημοκρατία μεγάλα πρόστιμα για την καθυστέρηση των έργων και τη μη ικανοποιητική εφαρμογή των σχεδίων. Όμως, η Κυβέρνηση, αντί να αναλάβει τις ευθύνες της μετακυλά τα πρόστιμα στους Δήμους και εντέλλεται την αύξηση των Δημοτικών τελών σε βάρος της οικονομίας των νοικοκυριών!
ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΖΗΤΗΜΑΤΑ
Άλλα επιμέρους ειδικά ζητήματα που αφορούν άμεσα τους Δήμους και επηρεάζουν την ποιότητα ζωή των πολιτών είναι:
1. ΣΧΟΛΕΙΑ
Η πολιτεία δεν καλύπτει ούτε κατά το ήμισυ τις λειτουργικές δαπάνες των σχολείων (αναλώσιμα υλικά, καθαριότητα, εξοπλισμός κ.λπ.), που αποτελεί δική της ευθύνη.
Τα ίδια και χειρότερα συμβαίνουν και με το ζήτημα της συντήρησης των υφιστάμενων κτιρίων και του περιβάλλοντα χώρου τους, αφού τα χρήματα που δίνονται στους Δήμους είναι ανεπαρκή, χωρίς σχεδιασμό και προγραμματισμό, με αποτέλεσμα η λειτουργία των σχολικών μονάδων να καθίσταται προβληματική. Τέλος, η ανέγερση νέων σχολείων υποχρηματοδοτείται και δεν φαίνεται να υπάρχει στα σχέδια της κεντρικής Διοίκησης.
2. ΚΑΤΑΡΓΗΣΗ ΧΡΗΣΙΜΩΝ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ (ΝΠΔΔ)
Τον τελευταίο χρόνο καταργήθηκαν όλα τα ΝΠΔΔ που διαχειρίζονταν θέματα πολιτισμού, αθλητισμού και λειτουργίας σχολείων (σχολικές Επιτροπές). Όλες οι αρμοδιότητες περιήλθαν στους Δήμους, επιβαρύνοντας την κεντρική λειτουργία τους. Το νέο πλαίσιο για την προσαρμογή ήταν ασαφές και δύσκαμπτο, με αποτέλεσμα να υπάρχουν σοβαρές δυσλειτουργίες σε όλους αυτούς τους τομείς της κοινωνικής πολιτικής. Ήδη αυτό είναι εμφανές κυρίως στη λειτουργία των σχολείων.
3. ΠΑΡΑΚΡΑΤΗΣΗ ΧΡΗΜΑΤΩΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΣΟΔΩΝ (ΑΑΔΕ)
Πέραν της υποχρηματοδότησης των Δήμων, πριν 1,5 χρόνο η Κυβέρνηση αποφάσισε να εισπράττει, μέσω της ΑΑΔΕ, δημοτικά τέλη για λογαριασμό των Δήμων και να παρακρατεί το 5% (αρχικά έγινε προσπάθεια για παρακράτηση 20%!!), ποσοστό το οποίο αποδίδεται με μεγάλες καθυστερήσεις. Για τον Δήμο Θέρμης αυτό συνεπάγεται απώλεια ανά έτος πάνω από 100.000 ευρώ.
4. ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΔΕΣΠΟΤΩΝ ΖΩΩΝ
Η πολιτεία μετέφερε ευθύνες και αρμοδιότητες για τη διαχείριση του καυτού αυτού θέματος στους Δήμους, χωρίς καμία οικονομική στήριξη για τις δαπάνες περισυλλογής, ιατρικής φροντίδας, φύλαξης, χωρίς κανένα σχέδιο για δημιουργία υποδομών, με νόμιμα καταφύγια και εγκαταστάσεις φροντίδας.
Καθημερινά φαινόμενα ανεξέλεγκτης δράσης των αδέσποτων με περιπτώσεις επιθετικών συμπεριφορών δημιουργούν μεγάλο κοινωνικό πρόβλημα με υπόλογους τους αρμόδιους αιρετούς.
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
Ελπίζοντας ότι οι κοινές προσπάθειες όλων των ανθρώπων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης θα δημιουργήσουν συνθήκες επανεκκίνησης του θεσμού, για την αντιμετώπιση των παραπάνω προβλημάτων προτείνονται τα εξής:
- Ενότητα και ενιαία αντιμετώπιση όλων των ζητημάτων. Ενωμένοι οι Δήμοι θα είναι πιο ισχυροί σε όσα θα διεκδικούν, με κύριο και τελικό στόχο τη διοικητική αυτοτέλεια και την οικονομική τους αυτοδυναμία.
- Ισότιμη συμμετοχή για τη δημιουργία του νέου Κώδικα Αυτοδιοίκησης, για μία ουσιαστική μεταρρύθμιση που θα θέτει κανόνες και καθαρές σχέσεις ανάμεσα σε αυτοδιοίκηση και Κράτος.
- Διαμόρφωση οδικού χάρτη των επόμενων βημάτων για την επίτευξη των στόχων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
- Αγωνιστικές κινητοποιήσεις σε περίπτωση που ο προϋπολογισμός του Κράτους δεν προβλέπει για το 2025 γενναίες αυξήσεις στη χρηματοδότηση των Δήμων.
