Τα τελευταία χρόνια η κλιματική κρίση έχει φέρει σε απόγνωση τους μελισσοκόμους, με αποκορύφωμα το 2023 να χαρακτηρίζεται σαν η χειρότερη χρονιά των τελευταίων 40 χρόνων από θέμα απόδοσης μελιού. Οι καταστροφικές πυρκαγιές σε Εύβοια, Έβρο, Αττική, Ροδόπη, Καβάλα, Κέρκυρα, Βόλο και Φθιώτιδα, αλλά και οι πλημμύρες από τον Daniel σε Καρδίτσα, Λάρισα, Τρίκαλα και Βόλο ήταν το κερασάκι στην τούρτα μιας πολύ φτωχής σε παραγωγή χρονιάς.
Αλλά και η φετινή χρονιά δεν ξεκίνησε πολύ καλύτερα. Ήδη οι καύσωνες της άνοιξης (να θυμίσω τους 33°C του Απριλίου) έκαψαν τις πρώτες ανθοφορίες όπως είναι η ακακία, το αγκάθι και το παλιούρι. Τα μελίσσια μόλις που πρόλαβαν να δουλέψουν 5 μέρες. Μετά στέγνωσαν όλα. Δεν έμπαινε στάλα μέλι. Κι ας μη μιλήσουμε για την Κρήτη και τα νησιά όπου έχει 3 μήνες να βρέξει κι έχουν ξεραθεί τα πάντα.
Οι ελπίδες των μελισσοκόμων παίρνουν τα βουνά. Τα μελίσσια μεταφέρονται στα δάση από καστανιές και βελανιδιές. Υπάρχουν και οι ανθοφορίες του κάμπου από καλλιέργειες, όπως τα ηλιόσπορα και τα βαμβάκια, που αν και κάνουν μέλι τις φοβόμαστε λόγω των ραντισμάτων. Τα ραντίσματα κάθε χρόνο γίνονται αιτία να χαθούν εκατοντάδες μελίσσια. Και κάθε χρόνο οι μελισσοκόμοι με τους χειρισμούς τους, με κόπο και κόστος δημιουργούν νέες παραφυάδες για να αντισταθμίσουν τις απώλειες. Μόνο που χρόνο με τον χρόνο λιγοστεύουν οι μελισσοκόμοι. Η μία συμφορά διαδέχεται την άλλη κι οι μελισσοκόμοι ανήμποροι να ανταπεξέλθουν αποχωρούν. Όλο και περισσότεροι παρατούν την ενασχόλησή τους με την μελισσοκομία. Μελισσοκόμοι 2ης και 3ης γενιάς με μεγάλες μονάδες εκμετάλλευσης και παράδοση στην τέχνη της μελισσοκομίας από τους πατεράδες ή τους παππούδες τους ψάχνουν εναλλακτικές βιοπορισμού. Αλλά και νέοι, άνθρωποι που πίστεψαν τα δημοσιεύματα στην αρχή της κρίσης ότι η μελισσοκομία είναι εύκολο χρήμα. «Οι μέλισσες μαζεύουν μέλι κι εσύ πας και τρυγάς. Με πολύ μικρό κεφάλαιο έχεις απόδοση από την πρώτη χρονιά». Έτσι ελκυστική που την παρουσίαζαν πολύς κόσμος στράφηκε στην μελισσοκομία. Μόνο που στην πορεία καταρίφθηκε ο μύθος του εύκολου χρήματος. Το κεφάλαιο που απαιτείται για να αποκτήσεις ένα κοπάδι 100 μελισσιών κυμαίνεται από 10.000€ μέχρι 12.000€. Κι έπειτα είναι ο εξοπλισμός. Μηχανήματα τρύγου και αποθήκευσης, φορτηγό για να τις μεταφέρεις, αποθήκη. Τα μελίσσια θέλουν πολύ δουλειά.
Οι συνθήκες εργασίας είναι εξοντωτικές. Δουλεύουμε το καλοκαίρι στον ήλιο με μακρυμάνικο (για να αποφεύγουμε τα τσιμπήματα), ολονύχτιες μεταφορές από ανθοφορία σε ανθοφορία, πολύ σκύψιμο, πολύ κουβάλημα. Κι όλα εξαρτώνται από τον καιρό. Να έχει βρέξει πριν για να ποτίσει τα φυτά, αλλά να μη βρέξει κατά τη διάρκεια της ανθοφορίας και ξεπλύνει το νέκταρ, να μη φυσήξει πολύ δυνατά γιατί θα το στεγνώσει. Να μην κάνει καύσωνα γιατί δε θα μπορούν οι μέλισσες να συλλέξουν.
Φέτος, για πρώτη φορά οι μελισσοκόμοι σε όλη την Ελλάδα βγήκαμε στους δρόμους να διαμαρτυρηθούμε για την αδιαφορία, να αφυπνίσουμε την κρατική μηχανή και να διεκδικήσουμε τα αυτονόητα. Κύριο αίτημα ήταν η πάταξη των ελληνοποιήσεων ξένων μελιών. Δηλαδή η πάταξη της νοθείας. Ελληνοποίηση είναι η εισαγωγή υποβαθμισμένης ποιότητας μελιών ή/και γλυκαντικών ουσιών η οποία έπειτα από ανάμιξη με ελληνικό μέλι πωλείται σαν ελληνικό.
Σύμφωνα με έρευνες αρκούν 2 κιλά ελληνικού μελιού να αναμιχθούν με υποδεέστερο ώστε να «βαπτιστεί» ελληνικό ένας τόνος εισαγόμενου. Κι ενώ τα κρατικά εργαστήρια και οι επιστήμονες έχουν καταθέσει προτάσεις στα υπουργεία κι έχουν στη διάθεσή τους τα μέσα που χρειάζονται για να διαπιστώσουν την προέλευση του μελιού, λείπει η πολιτική βούληση ώστε να ενεργοποιηθεί ο κρατικός μηχανισμός που ελέγχει τις εισαγωγές και διενεργεί τους ελέγχους. Σύμφωνα με την έρευνα της Γενικής Διεύθυνσης Υγείας και Ασφάλειας τροφίμων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής το 2021-2022, κανένα από τα μέλια που εισήχθησαν στη χώρα μας δεν ήταν σύμφωνα με την νομοθεσία της ΕΕ. Όλα ήταν νοθευμένα.
Αλλά γιατί επιμένουμε τόσο στο Ελληνικό μέλι; Τι είναι αυτό που κάνει το δικό μας να ξεχωρίζει; Η βιοποικιλότητα της χώρας μας, σύμφωνα με τους ερευνητές είναι η πλουσιότερη σε όλη την Ευρώπη, με πάνω από 7000 είδη και υποείδη φυτών, εκ των οποίων τα 1100 είναι ενδημικά, δηλαδή δεν συναντώνται και δεν ευδοκιμούν πουθενά αλλού στον κόσμο. Το μελίσσι που βρίσκεται στο δάσος θα μαζέψει νέκταρ, μελίτωμα και γύρη από όλα τα φυτά που βρίσκονται εκείνη την περίοδο σε άνθιση. Όταν δηλαδή μιλάμε για ελληνικό μέλι μιλάμε για όλα τα λουλουδάκια στα οποία θα καθίσει η μέλισσα για να συλλέξει τους χυμούς ή τη γύρη. Και γι αυτό, όσο παράξενο κι αν ακούγεται, κανένα μέλι δεν είναι ολόιδιο με κάποιο άλλο, ακόμη κι αν ο μελισσοκόμος ακολουθεί την ίδια διαδρομή με τα μελίσσια του κάθε χρόνο, οι συνθήκες δεν μπορεί να είναι ολόιδιες ώστε να μελιτοφορήσουν τα ίδια φυτά. Οι ανθοφορίες που συνυπάρχουν προσθέτουν τα αρώματα και τις ιδιότητές τους. Αυτό δίνει στο ελληνικό μέλι ιδιότητες και αρώματα που το κάνουν να ξεχωρίζει για την ποιότητά του. Δεν είναι τυχαίο ότι όλα τα ελληνικά μέλια που συμμετέχουν σε διεθνείς διαγωνισμούς γευσιγνωσίας βραβεύονται.
Όμως δεν είναι μόνο οι Ελληνοποιήσεις. Τα αιτήματα των μελισσοκόμων δεν απαιτούν ούτε ένα ευρώ από το κράτος. Πολιτική βούληση ζητάμε. Δεν ζητάμε επιδοτήσεις, ούτε κονδύλια. Ζητάμε να μας αφήσουν να κάνουμε τη δουλειά μας. Να αρθούν οι αντισυνταγματικές απαγορεύσεις εισόδου στα δάση. Το 70% του εγχώριου μελιού παράγεται στα δάση. Η μέλισσα ανήκει στο δάσος. Ας πάρουμε για παράδειγμα την Τουρκία που από το 2008 έως το 2022 δημιούργησε 600 μελισσοκομικά δάση με στόχο έως το 2023 να ξεπεράσει τα 700. Μελισσοκομικά δάση είναι δασικές εκτάσεις που δημιουργήθηκαν ή προσαρμόστηκαν ώστε να παρέχουν κατάλληλές συνθήκες τοποθέτησης μελισσιών για τη συγκομιδή μελιού. Δυστυχώς στην Ελλάδα το μοναδικό μελισσοκομικό πάρκο στην Δαδιά καταστράφηκε πέρυσι από τις πυρκαγιές.
Ελπίζουμε ότι τα δεδομένα θα ανατραπούν, οι αρμόδιοι θα αφυπνιστούν και θα ενεργοποιηθούν ώστε να μπορέσουμε να ξανακάνουμε την μελισσοκομία βιώσιμο επάγγελμα. Γιατί αν χαθούν οι μελισσοκόμοι, σύντομα θα χαθούν κι οι μέλισσες. Κι αν χαθούν οι μέλισσες όλοι ξέρουμε τι μέλλον μας περιμένει.
Της ΑλεξάνδραΣ Σωτηράκη
Μελισσοκόμος, Πρόεδρος του Μελισσοκομικού Συλλόγου Νομού Θεσσαλονίκης
