Ευστάθιος Πιστέλας, πρόεδρος κοινότητας Θέρμης – Τριαδίου
Η περιοχή της Θέρμης κατοικείται από την αρχαιότητα, ήταν γνωστή στο Βυζάντιο, υπήρξε τσιφλίκι την περίοδο της τουρκοκρατίας, δέχτηκε πρόσφυγες μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και σήμερα γνωρίζει μοναδική οικιστική ανάπτυξη αποτελώντας περιζήτητο προάστιο της Θεσσαλονίκης.
Από το Βυζάντιο ήταν γνωστή ως Σέδες, ενώ σώζεται μέχρι και σήμερα ένα τμήμα μουσουλμανικού τεμένους που κατασκευάστηκε το 16ο αιώνα. Η ιστορία της Θέρμης στο πέρασμα των αιώνων είναι τεράστια και παρακάτω με τη βοήθεια του προέδρου της κοινότητας Θέρμης – Τριαδίου, Ευστάθιου Πιστέλα θα αναφέρουμε τα σημαντικότερα γεγονότα από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα που δείχνουν πως εξελίχθηκε η συγκεκριμένη περιοχή.
Αρχαιολογικά ευρήματα
Από την αρχαιολογική έρευνα έχει διαπιστωθεί ότι κατά τη νεολιθική περίοδο υπήρχε στη σημερινή Θέρμη οικισμός με έκταση περίπου 100 στρεμμάτων. Οι αρχαιολόγοι έχουν εντοπίσει εκπληκτικά στοιχεία, όπως υπολείμματα κατοικιών, τα οποία συμπεριλαμβάνονται στην έκδοση με τίτλο «Θέρμη η εν τω Θερμαίω κόλπω οικημένη». Πρόκειται για τα πρακτικά μιας επιστημονικής ημερίδας που πραγματοποιήθηκε από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Περιφέρειας Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με το δήμο της Θέρμης. Επίσης, στην περιοχή έχει εντοπιστεί νεκροταφείο όπου βρέθηκαν χρυσά, αργυρά και χάλκινα κοσμήματα, τα οποία χρησιμοποιούνταν ως δείγματα πλούτου και κύρους, σε άλλες περιπτώσεις αποτελούσαν δώρα της οικογένειας ή φίλων, ενώ άλλα είχαν προστατευτικό σκοπό και χρησιμοποιούνταν ως φυλαχτά.
Βυζάντιο & τουρκοκρατία
Όπως εξηγεί ο πρόεδρος της τοπικής κοινότητας Θέρμης – Τριαδίου, Ευστάθιος Πιστέλας την περίοδο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας η περιοχή ονομαζόταν Σέδες και προκύπτει πως ήταν ιδιαίτερα ανεπτυγμένη. «Επιπλέον την περίοδο της Τουρκοκρατίας περιηγητές περιγράφουν την περιοχή ως ένα μέρος με πολλά νερά και ιδιαίτερα εύφορο», επισημαίνει ο ίδιος και προσθέτει: «Μάλιστα, τον 16ο αιώνα κατασκευάστηκε μουσουλμανικό τέμενος (τζαμί) μέρος του οποίου σώζεται ως σήμερα».
Ωστόσο, η τουρκοκρατία μεταβάλλει σημαντικά τις ισορροπίες στην περιοχή. Πιο συγκεκριμένα, κατάσχονται τα μετόχια των μοναστηριών, ενώ ως τελευταίος ιδιοκτήτης της περιοχής εμφανίζεται ο Σουλεϊμάν Χακή πασάς, ο οποίος είχε στην κατοχή του μία έκταση 17.000 στρεμμάτων. Μάλιστα, στην περιοχή είχαν καταγραφεί πολλοί κολλήγοι από γύρω οικισμούς, όπως η Επανομή, ο Τρίλοφος και η Πυλαία, οι οποίοι εργάζονταν στη γη. Συγκεκριμένα, από στοιχεία που συγκέντρωσε ο Σύλλογος Γηγενών Μακεδόνων Θέρμης «Μέγας Αλέξανδρος» φαίνεται πως οι κολλήγοι αυτοί για να γλιτώσουν τις καθημερινές μετακινήσεις άρχισαν να φτιάχνουν “γιατάκια” κοντά στην εκκλησία και έτσι ήταν οι πρώτοι μόνιμοι κάτοικοι της περιοχής. Αξίζει να αναφερθεί ότι το 1913 ήταν καταγεγραμμένοι μόλις… 200 κάτοικοι.
Μετά την απελευθέρωση το 1914 η περιοχή εμφανίζεται ως «τσιφλίκι Σέδες», ενώ το 1917 περνάει στο δημόσιο και το 1918 ονομάζεται κοινότητα. Αποτελεί πλέον τμήμα της κοινότητας Καπουτζήδων (σημερινή Πυλαία), ωστόσο το 1924 αποσπάστηκε από αυτήν και ονομάστηκε κοινότητα Σέδες. Την ίδια περίοδο, μάλιστα, ενώνονται με την κοινότητα Σέδες οι συνοικισμοί (αναφέρονται και ως μαχαλάδες) Κράνι, το σημερινό Τριάδι και Καγιά Τσαλή, ενώ το 1926 μετονομάζεται σε Θέρμη.
Οι πρόσφυγες & οι γειτονιές
Όπως επισημαίνει ο κ. Πιστέλας το τσιφλίκι του Σέδες επί Ελευθερίου Βενιζέλου παραδόθηκε στο δημόσιο και τα κτήματα διανεμήθηκαν στο γηγενή πληθυσμό. «Το 1917 με 1922 ήρθαν οι πρώτοi πρόσφυγες από Μικρά Ασία, Πόντο, Θράκη, Ανατολική Ρωμυλία, Στενήμαχο, Μανδρίτσα και περιοχές της Βουλγαρίας. Επίσης, καταφτάνουν και αρκετές οικογένειες Βλάχων και Σαρακατσάνων, στη συντριπτική πλειοψηφία τους κτηνοτρόφοι, οι οποίοι μετακινούνταν μαζί με τα κοπάδια τους. Οι κάτοικοι ασχολούνταν με την γεωργία και κτηνοτροφία, ενώ πολλοί εργάζονταν στην Αμερικάνικη Γεωργική Σχολή και στο αγρόκτημα, καθώς και στα έργα για την κατασκευή του αεροδρομίου», τονίζει.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει συγκεντρώσει ο κ. Πιστέλας οι επαγγελματίες ήταν κατά κύριο λόγο παντοπώλες με εδώδιμα και αποικιακά προϊόντα, αλλά και πλανόδιοι έμποροι, ενώ υπήρχαν αρτοποιεία, κρεοπωλεία, κουρεία, ραφεία, καροποιός, πεταλωτής, γανωματής, αμπελουργεία και χοιροτροφεία, καθώς και πλανόδιος φωτογράφος.
«Οι πρώτες φωτογραφίες που σώζονται και σήμερα ήταν στην περιοχή του τεμένους από τους Γάλλους στρατιώτες της Αντάτ. Την περίοδο της κατοχής υπήρχε στρατηγείο των Γερμανών στο λεγόμενο σπίτι της Παππαδιάς εκεί που σήμερα είναι η Εθνική Τράπεζα και οι κοιτώνες τους βρίσκονταν στο πρώτο Δημοτικό Σχολείο που το έλεγαν το Παλιό Σχολείο, εκεί που σήμερα είναι το Πολιτιστικό Κέντρο της Θέρμης», αναφέρει ο κ. Πιστέλας και συνεχίζει: «Αργότερα μετά τον πλανόδιο κινηματογραφιστή έγινε και θερινός κινηματογράφος την δεκαετία του ’60 και φυσικά υπήρχε η βόλτα (μέχρι την πλατεία με πασατέμπο και βανίλια καραβάκι).
Ο ίδιος εξηγεί πως η οδός Μακρυγιάννη που τότε λεγόταν Δημητρίου Γούναρη ήταν χείμαρρος και από την Βασιλέως Κωνσταντίνου – την σημερινή Αποστόλου & Γρηγορίου Ταβάκη – από την σημερινή παιδική χαρά και μετά ήταν γεμάτη με μουριές. Σήμερα βρίσκονται στη συγκεκριμένη περιοχή 5 από αυτές που είναι πάνω από 100 ετών.
Η Θέρμη με αριθμούς
Το 1928 ο πληθυσμός της Θέρμης ήταν 1.156 κάτοικοι, ενώ το 1951 οι κάτοικοι ήταν 3.521. « Ήταν η χρονιά που ηλεκτροδοτήθηκε η Θέρμη με έναν υποσταθμό και εγκαταστάθηκε στην πλατεία με παροχή ρεύματος από την Καλαμαριά. Τότε έγινε και η γέφυρα στην είσοδο του οικισμού όπου το λεωφορείο σταματούσε αποβιβάζοντας τους επιβάτες πριν από το ρέμα για να περάσουν πεζοί. Ήταν έργα του τότε Κοινοτάρχη Αβραμίδη Θεόφιλου, ο γνωστός και ως Αμερικάνος επειδή γνώριζε την αγγλική γλώσσα και ήταν αυτός που δέχονταν στην Αμερικανική Σχολή τις νέες σπορές από αποστολές της Αμερικής», τονίζει ο κ. Πιστέλας.
Τη δεκαετία του ’60 άρχισε η μετανάστευση στην Γερμανία, Αμερική, Αυστραλία, Καναδά. Ωστόσο, από το 1981 ο πληθυσμός αυξάνεται, το 1991 φτάνει στις 5.998. Το 1985 αρχίζει η μεγάλη οικιστική ανάπτυξη μέσω της αντιπαροχής και του σχεδιασμού της επέκτασης και των υποδομών.
Σήμερα είναι ένας σύγχρονος οικισμός με οργανωμένη επαγγελματική και εμπορική ανάπτυξη. Το ΝΟΕΣΙΣ, το ΕΚΕΤΑ, το ΤΕΦΑ, το Διεθνές Πανεπιστήμιο, οι μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες, το αεροδρόμιο, η εγγύτητα προς τη Θεσσαλονίκη και ο κόμβος προς τη Χαλκιδική μαζί με τις υποδομές και την αγορά της είναι ο λόγος της μεγάλης προσέλευσης νέων κατοίκων.
Στην κοινότητα Θέρμης ανήκει και ο οικισμός του Τριαδίου, ο οποίος δημιουργήθηκε το 1926 κυρίως από πρόσφυγες που έφτασαν από τον Πόντο και την ανατολική Θράκη. Οι πρώτοι κάτοικοι ήταν 75 οικογένειες προσφύγων, οι οποίοι ασχολούνταν κυρίως με τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Σήμερα το Τριάδι είναι ένας πυκνοκατοικημένος οικισμός με περισσότερους από 2.000 κατοίκους.
*Οι φωτογραφίες προέρχονται από το προσωπικό αρχείο του κ. Ευστάθιου Πιστέλα, ο οποίος της παραχώρησε ευγενικά για το συγκεκριμένο άρθρο
