ΟΙ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ ΘΥΜΟΥΝΤΑΙ…
Τι κοινό μπορεί να έχει το Παπάφειο Ορφανοτροφείο και η εμβληματική βίλα Μορντώχ της Θεσσαλονίκης με την εκπαίδευση στα Βασιλικά; Ο συνδετικός κρίκος κρύβεται στο όνομα του διάσημου αρχιτέκτονα Ξενοφώντα Παιονίδη, του ανθρώπου που διαμόρφωσε την αρχιτεκτονική αισθητική της Θεσσαλονίκης και ευθύνεται για μερικά από τα ωραιότερα σχολικά κτίρια στην ευρύτερη περιοχή της Χαλκιδικής. Ας τα πάρουμε όμως με τη σειρά.
Η ιστορία μας ξεκινάει όταν ήρθαν στο φως παλιά έγγραφα και φωτογραφικό υλικό κατά τη διάρκεια έρευνας που πραγματοποίησε η συνταξιούχος εκπαιδευτικός από τα Βασιλικά Αικατερίνη Τσολναρά (με σκοπό τη συγγραφή ενός βιβλίου). Συγκεκριμένα, συγκέντρωσε μοναδικές πληροφορίες για την εκπαίδευση και τα σχολεία στα Βασιλικά, αλλά και φωτογραφίες από το πρώτο δημοτικό!
Με τη βοήθεια της, λοιπόν, περιδιαβαίνουμε στα στενά δρομάκια των Βασιλικών μιας άλλης εποχής και γνωρίζουμε το σχολείο – κόσμημα, έργο του γνωστού αρχιτέκτονα Ξενοφώντα Παιονίδη. Ένα κτίριο που έδωσε σάρκα και οστά σε ένα όραμα των κατοίκων της περιοχής: ένα όμορφο σχολείο για τη μόρφωση των παιδιών τους.
Δημιουργήθηκε Αστική Σχολή πριν το 1821
Όπως εξηγεί η κ. Τσολναρά στα Βασιλικά λειτουργούσε σχολείο πριν από το 1821, η γνωστή Αστική Σχολή (δημοτικό σχολείο), ενώ αργότερα λειτούργησε σχολείο στον περίβολο της εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου. «Την περίοδο εκείνη υπήρχε ένας κατώτατος εκκλησιαστικός βαθμός, αυτός του Αναγνώστη. Επρόκειτο για άτομα που ήξεραν γράμματα και αυτοί συχνά χρησιμοποιούνταν και ως δάσκαλοι για τα παιδιά», επισημαίνει η ίδια.
Επίσης, κατά τη διάρκεια της έρευνας της εντόπισε ένα εγχειρίδιο (του Χρυσανθίδη), στο οποίο αναφερόταν πως το 1869 πηγαίνοντας προς Χαλκιδική πέρασε από τα Βασιλικά και διαπίστωσε πως λειτουργούσε αλληλοδιδακτικό σχολείο. «Πρόκειται για ένα είδος σχολείου όπου τα μεγαλύτερα παιδιά αναλάμβαναν να διδάξουν τα μικρότερα. Έτσι γινόταν, άλλωστε, σε πολλές περιοχές», αναφέρει η κ. Τσολναρά. Μάλιστα, το 1880 αποφασίστηκε να ιδρυθεί και νηπιαγωγείο για τα μικρά παιδιά ηλικίας 6 -7 ετών.
Το δημοτικό σχολείο του Παιονίδη
Το 1913 με πρωτοβουλία του μητροπολίτη Κασσανδρείας Ειρηναίου συγκροτήθηκε μία επιτροπή με στόχο την ανέγερση δημοτικού σχολείου. «Πρέπει να πούμε ότι την περίοδο εκείνη οι μητροπόλεις ήταν υπεύθυνες για τα σχολεία, ενώ ενέκριναν ακόμη και τα βιβλία, αλλά και το σχολικό πρόγραμμα», επισημαίνει η κ. Τσολναρά. Ωστόσο, εξαιρετικό ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι τα σχέδια για το σχολείο ανέλαβε και έκανε δωρεάν ο αρχιτέκτονας Ξενοφών Παιονίδης, ιδιαίτερα διάσημος για τα έργα του στη Θεσσαλονίκη, τα οποία καθόρισαν το αρχιτεκτονικό ύφος της πόλης.
Ανάμεσα στα διάσημα κτίρια που σχεδίασε συγκαταλέγονται το κτίριο του Παπάφειου Ορφανοτροφείου και η στοά του Αγίου Μηνά, καθώς και μία σειρά από κατοικίες όπως η έπαυλη Χαφήζ Μπέη (η σημερινή Σχολή Τυφλών), αλλά και η Βίλα Μορντώχ (η πρώην Δημοτική Πινακοθήκη). Ο συγκεκριμένος αρχιτέκτονας είχε ιδιαίτερο δέσιμο με την περιοχή, καθώς γεννήθηκε στη Φούρκα της Χαλκιδικής, διετέλεσε αργότερα γερουσιαστής Χαλκιδικής, ενώ τελικά απεβίωσε στη Μονή της Αγίας Αναστασίας στα Βασιλικά το 1933.
1.207 τούρκικες λίρες &… πέτρες
«Το συγκεκριμένο σχολείο ήταν ένα κόσμημα, ενώ για την ανέγερση του έβαλε χρήματα και ο ίδιος ο Μητροπολίτης Ειρηναίος. Στοίχισε 1.207 χρυσές τουρκικές λίρες, ενώ άλλες 112 λίρες προσέφερε η Φιλόπτωχος Αδελφότης των Βασιλικών. Και βέβαια υπήρχαν προσφορές των κατοίκων σε πέτρες, ασβέστη και προσωπική εργασία», τονίζει χαρακτηριστικά η ίδια.
Τελικά, το δημοτικό θεμελιώθηκε το 1914 και ένα χρόνο αργότερα έγιναν τα εγκαίνια. Μάλιστα, από το 1920 μέχρι και το 1940 είχε από 300 μέχρι και 400 μαθητές, ενώ δυστυχώς το 1978 κατεδαφίστηκε. Να αναφέρουμε ότι βρισκόταν εκεί που σήμερα βρίσκονται τα γήπεδα του δημοτικού σχολείου Βασιλικών.
Βαθμολόγιο μαθητών με άριστα το 6!
Ωστόσο, η έρευνα της κ. Τσολναρά έφερε στο φως και άλλους θησαυρούς όπως ένα έγγραφο του 1894, που προέρχεται από το βαθμολόγιο των ετήσιων εξετάσεων του δημοτικού σχολείου. Σε αυτό φαίνεται πως το άριστα της εποχής εκείνης ήταν το 6, ενώ από εκεί και κάτω η βαθμολογία περιείχε και δεκαδικούς αριθμούς, όπως π.χ. 5,35! Και φυσικά αναφερόταν η διαγωγή των μαθητών, που ξεκινούσε από «αρίστη» και «άξια επαίνου» για να καταλήξει στο… «χρήζει νουθεσίας».
Επίσης, η ίδια εντόπισε και ένα ακόμη εξαιρετικά σημαντικό έγγραφο, το οποίο χρονολογείται από το 1903 και αναφέρει ονομαστικά τους δασκάλους της εποχής εκείνης, καθώς και στοιχεία για το πότε έφτασαν στα Βασιλικά, πόσα χρόνια δίδαξαν, ενώ φαίνεται ακόμη και πόσα παιδιά είχε η κάθε τάξη του σχολείου.
Από το δημοτικό στο ημιγυμνάσιο
Ας δώσουμε, όμως και λίγες πληροφορίες για τα επόμενα χρόνια. Αξίζει να αναφέρουμε ότι το 1926 ιδρύθηκε στα Βασιλικά το Ημιγυμνάσιο που λειτούργησε για περίπου δύο χρόνια και στεγαζόταν στο δημοτικό σχολείο. Επίσης, το 1942 ιδρύθηκε το Αστικό Σχολείο Βασιλικών με διευθυντή το φιλόλογο Νέστορα Μποχώρη, ενώ το 1948 ιδρύθηκε το Γυμνασιακό παράρτημα Βασιλικών του Ε’ Γυμνασίου Αρρένων Θεσσαλονίκης και στη συνέχεια ανεξαρτητοποιήθηκε και μετατράπηκε σε Γυμνάσιο Βασιλικών Αγροτικής Κατευθύνσεως.
Από όλα τα παραπάνω, όπως μας εξηγεί η κ. Τσολναρά, προκύπτει πως οι κάτοικοι στα Βασιλικά έδιναν μεγάλη σημασία στην εκπαίδευση και πάλεψαν ακόμη και σε δύσκολες περιόδους να δημιουργήσουν τις κατάλληλες συνθήκες, ώστε να μορφωθούν τα παιδιά τους.
