*Οι πληροφορίες προέρχονται από τον τουριστικό οδηγό του παραδοσιακού οικισμού Λειβαδίου, με συγγραφέα τον πρόεδρο της κοινότητας, Δημήτριο Γουδήρα
Το ορεινό και πανέμορφο Λειβάδι (υψόμετρο 750 μ.) είναι ένας ντόπιος οικισμός που υπήρχε στην περιοχή από την εποχή της ίδρυσης της Μονής της Αγίας Αναστασίας, το 888 μ.Χ. Συγκεκριμένα, στο ιδρυτικό χρυσόβουλο της Μονής το Λειβάδι αναφερόταν ως οικισμός που γειτνίαζε με το μοναστήρι. Ωστόσο, η ιστορία της περιοχής φτάνει ακόμη πιο πίσω αφού ευρήματα της αρχαιολογικής υπηρεσίας δείχνουν ότι υπήρχε οικισμός από την εποχή του Σιδήρου.
Είναι χαρακτηριστικό, όπως αναφέρεται στον οδηγό του Λειβαδίου, ότι στη νοτιοδυτική πλευρά της σημερινής κοινότητας βρέθηκαν από αρχαιολόγους τα θεμέλια ενός οικισμού, που χρονολογείται περίπου στο 1.100 π.Χ. Επίσης, εντοπίστηκε ένας ακόμη οικισμός της εποχής των Μακεδόνων στη θέση «Καμίνι», μία περιοχή όπου εκτιμάται ότι γινόταν εξόρυξη μετάλλων. Ακόμη, την εποχή του Βυζαντίου το Λειβάδι εντοπίζεται στα αρχεία της επισκοπής Αρδαμερίου όπου γίνεται σαφής αναφορά στην ενορία του Αγίου Αθανασίου.
Η επανάσταση του 1821 και η ηρωική θυσία στη μάχη της «Αχλαδιάς»
Την περίοδο της Τουρκοκρατίας το Λειβάδι γνώρισε μεγάλη ακμή, καθώς πολλοί ήταν αυτοί που εγκατέλειπαν τα σπίτια τους σε πεδινές περιοχές και επέλεγαν να ζήσουν σε ορεινά χωριά. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 1818 κατοικούσαν στο συγκεκριμένο οικισμό 300 χριστιανικές οικογένειες. Το Λειβάδι ανήκε τότε στην επαρχία της «Παζαριάς» (Pazargah nahiyes), η οποία είχε ως κέντρο τη σημερινή Απολλωνία Θεσσαλονίκης. Αξίζει, επίσης, να τονιστεί ότι στα αρχεία του Ελληνικού κράτους το Λειβάδι αναφέρεται ως κωμόπολη, η οποία συμμετείχε ενεργά στην επανάσταση του 1821.
Το Λειβάδι, ωστόσο, είχε και αυτό την ίδια άσχημη μοίρα με πολλούς ακόμη οικισμούς της Χαλκιδικής, καθώς γνώρισε την οργή των Τούρκων και πυρπολήθηκε τον Ιούνιο του 1821. Συνολικά καταστράφηκαν τότε όλα τα «Μαδεμοχώρια», δηλαδή 77 χωριά και 52 μετόχια των μονών του Αγίου Όρους. Η συμβολή, όμως, του Λειβαδίου ήταν πραγματικά σημαντική στη γενικότερη εξέγερση των Ελλήνων, κάτι που φαίνεται και από στοιχεία, τα οποία καταγράφονται στον οδηγό του Λειβαδίου. Συγκεκριμένα, τονίζεται ότι στις αρχές Ιουνίου του 1821 είχε πραγματοποιηθεί στην περιοχή η μάχη στην «Αχλαδιά», στην οποία πολέμησαν μαχητές από το Λειβάδι, το Ζαγκλιβέρι και τα Πετροκέρασα με 38 Έλληνες νεκρούς.
Η Αντίσταση & η ευγνωμοσύνη των Νεοζηλανδών!
Αξιοσημείωτο είναι ότι το Λειβάδι είχε και μεγάλη αντιστασιακή δράση την περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου κάτι που αναγνωρίστηκε και εκτός ελληνικών συνόρων, ενώ οι κάτοικοι του γνώρισαν συνεχείς διώξεις από τα εχθρικά στρατεύματα που εισέβαλαν συχνά στον οικισμό. Μάλιστα, η δράση τους στην αντίσταση ξεκίνησε από τον Απρίλιο του 1941.
Χαρακτηριστικό του ηρωισμού που τους διέκρινε είναι ότι δε δίστασαν να κρύψουν και να περιθάλψουν Νεοζηλανδούς στρατιώτες των Συμμαχικών Δυνάμεων, οι οποίοι εγκλωβίστηκαν στην περιοχή μετά την είσοδο των γερμανικών στρατευμάτων στην Ελλάδα. Η συγκεκριμένη πράξη τους αναγνωρίστηκε επίσημα και από τη Νέα Ζηλανδία, καθώς ο πρωθυπουργός της χώρας και ο διοικητής του 2ου Νεοζηλανδικού Εκστρατευτικού Σώματος απέστειλαν έγγραφο εκφράζοντας την ευγνωμοσύνη και τις ευχαριστίες τους. Στο συγκεκριμένο έγγραφο αναφέρεται, μεταξύ άλλων, ότι οι κάτοικοι του Λειβαδίου έδωσαν ρούχα και τάισαν τους Νεοζηλανδούς στρατιώτες με κίνδυνο της ίδιας της ζωής τους.
Εξαιρετικής σημασίας είναι, επίσης, το γεγονός ότι στο Λειβάδι βρισκόταν η έδρα του ΙΙ Τάγματος του 31ου συντάγματος της ΧΙ μεραρχίας του ΕΛΑΣ. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι κάτοικοι της περιοχής συμμετείχαν, επίσης, σε μία σειρά από φονικές μάχες που έγιναν από το 1943 μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1944 εναντίον Γερμανών, Ιταλών και Βουλγάρων.
Μακεδονική αρχιτεκτονική: Τα λιθόκτιστα σπίτια που κοσμούν το Λειβάδι
Από τον εμφύλιο και μετά το χωριό άρχισε να ερημώνει, ωστόσο τα τελευταία χρόνια παρατηρείται και πάλι επιστροφή κατοίκων, οι οποίοι αναπαλαιώνουν τα παλιά πέτρινα σπίτια του χωριού. Αξίζει να τονιστεί ότι πολλά από τα σπίτια του Λειβαδίου χτίστηκαν την εποχή της Τουρκοκρατίας με το Μακεδονικό ρυθμό από μαστόρους και τεχνίτες πέτρας που έφτασαν στην περιοχή από την Ήπειρο και το Καταφύγι Κοζάνης.
Συγκεκριμένα, τα σπίτια του χωριού είναι όλα διώροφα και κάποια τριώροφα, χτισμένα με πέτρα και στην πλειοψηφία τους είχαν προσανατολισμό προς το νότο. Στο ισόγειο, συνήθως στεγάζονταν οι αποθήκες για τα τρόφιμα, ενώ στον πρώτο όροφο βρισκόταν η σάλα ή χαγιάτι και γύρω από αυτό τα δωμάτια. Ένα από αυτά ήταν ο οντάς, ενώ ένα δεύτερο δωμάτιο προοριζόταν για την καθημερινή διαβίωση και πάντα είχε τζάκι.
