Οι μέλισσες, η οργανωμένη κοινωνία τους καθώς και τα προϊόντα τους έχουν υπάρξει αντικείμενο μελέτης για πολλά χρόνια ανά τους αιώνες ενώ αναφορές γίνονται στη μυθολογία όπου σύμφωνα με τον μύθο, ο Δίας, ο βασιλιάς των θεών τρεφόταν με νέκταρ και γύρη! Η ωφελιμότητα του συγκεκριμένου εντόμου και των προϊόντων του απασχόλησε τον πατέρα της ιατρικής, τον Ιπποκράτη, ο οποίος χρησιμοποιούσε το μέλι για την αντιμετώπιση και πρόληψη αρκετών ασθενειών. Η δράση της και η συνεισφορά της στο οικοσύστημα παρατηρήθηκε αρχικά από τον Αριστοτέλη ο οποίος ήταν και ο πρώτος επιστήμονας της αρχαιότητας που μελέτησε την κυψέλη και τη μέλισσα! Αφορμή γι αυτή τη παρατήρηση υπήρξε η κίτρινη σκόνη σε μορφή σβόλων στα πόδια των μελισσών! Ο ίδιος ονόμασε τους σβώλους αυτούς κηρανθούς, η όπως σήμερα τους αποκαλούμε… γύρη! Ο Αριστοτέλης ήταν και ο πρώτος επιστήμονας ο οποίος μετά από τη μελέτη του αναγνώρισε και ονόμασε τις διαφορετικές μορφές της μέλισσας και πιο συγκεκριμένα, τη Βασίλισσα, τον Κηφήνα και τέλος την Εργάτρια.
Όπως προαναφέρθηκε, υπάρχουν τρεις βιολογικές μορφές μελισσών εντός της κυψέλης που ζούνε αρμονικά και συνεισφέρουν τα μέγιστα εντός της αποικίας. Αρχικά, η βασίλισσα, που είναι το μοναδικό γόνιμο θηλυκό της κυψέλης και ο ρόλος της περιορίζεται στην ωοτοκία διασφαλίζοντας μ’ αυτό το τρόπο τη ανάπτυξη και τη συνέχεια της αποικίας. Ακολουθούν οι κηφήνες, οι αρσενικές μέλισσες της κυψέλης με μοναδικό ρόλο την γονιμοποίηση της βασίλισσας και τέλος οι εργάτριες ο ρόλος των οποίων περιλαμβάνει μια σειρά εργασιών εντός της κυψέλης όπως η παραγωγή μελιού και βασιλικού πολτού, η φροντίδα της βασίλισσας, του γόνου και η κάλυψη όλων των αναγκών της κυψέλης όπως η διατήρηση της καθαριότητας, η καταπολέμηση εχθρών, η παραγωγή κεριού και πρόπολης καθώς και η συλλογή νέκταρος και γύρης. Αξιοθαύμαστο είναι το γεγονός, ότι οι μέλισσες εκτελούν τις παραπάνω διεργασίες με απόλυτο έλεγχο και συντονισμό γεγονός που καθιστά την κοινωνία τους μια από τις πιο δομημένες, οργανωμένες και αποτελεσματικές στον κόσμο! Το τέλειο εξάγωνο, η άρτια επικοινωνία, η ομαδικότητα και η ασταμάτητη εργατικότητα του μελισσιού συγκινούν μικρούς και μεγάλους.
Η σημαντικότητα των μελισσών όμως δεν περιορίζεται στα μαθήματα που μας προσφέρουν σχετικά με τις άρτια οργανωμένες κοινωνίες, αντιθέτως επεκτείνεται και στα προϊόντα που προσφέρει απλόχερα στους ανθρώπους. Οι ευεργατικές ιδιότητες του μελιού και όλων των πρϊόντων των μελισσών έχουν γίνει αντικείμενο μελέτης από την αρχαιότητα. Διαφορετικές ποικιλίες μελιού αντίστοιχες των ανθοφοριών της εκάστοτε περιοχής, κερί, πρόπολη, κερήθρα με μέλι, γύρη, κεραλοιφές είναι μόνο μερικά από τα προϊόντα των μελισσών! Άλλωστε δεν είναι τυχαία η αναφορά των μελισσών και των προϊόντων τους στη λαϊκή παράδοση μιας και πολλές λαϊκές παροιμίες βασίζονται στην μέλισσα και τα προϊόντα της.
«Η ζωή είναι ένα λουλούδι και ο έρωτας το μέλι του»
Το μέλι είναι άκρως ευεργετικό για την υγεία μιας και είναι πλούσιο σε ιχνοστοιχεία, μέταλλα, βιταμίνες, σάκχαρα… Είναι αντιοξειδωτικό και συμβάλλει στην καλή λειτουργία του οργανισμού.
Επιπλέον, ο κυριότερος και ίσως πιο σημαντικός ρολος των μελισσών είναι η επικονίαση, ή διαφορετικά η γονιμοποίηση των φυτών! Μέσω της συλλογής γύρης και νέκταρος, η μέλισσα μεταφέρει τη γύρη στα διαφορετικά άνθη και ως αποτέλεσμα γονιμοποιεί και πολλαπλασιάζει τα φυτά! Η συνεισφορά του μικρού αυτού εντόμου στην επικονίαση είναι τόσο σημαντική που επηρεάζει άμεσα το οικοσύστημα, την παραγωγή τροφής και εν τέλει τη συνέχιση της ζωής στον πλανήτη μιας και αποτελεί τον βασικό επικονιαστή στη γη με το ένα τρίτο της παγκόσμιας αγροτικής παραγωγής να βασίζεται αποκλειστικά στην επικονίαση! Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, η κλιματική κρίση και η καταστροφή του οικοσυστήματος έχει πλήξει σε μεγάλο βαθμό και τις μέλισσες οι οποίες αντιμετωπίζουν απειλές από την κλιματική αλλαγή, τα διάφορα εντομοκτόνα που χρησιμοποιούνται στην αγροτική παραγωγή και τις ασθένειες. Για να αντιμετωπιστεί αυτό το μείζον ζήτημα είναι σημαντικό να κατανοήσουμε τη μέλισσα και το ρόλο της και να προστατέψουμε το οικοσύστημα προκειμένου να προστατέψουμε τη μέλισσα και εν τέλει την επιβίωσή μας!
Σ’ ένα εύθραυστο κόσμο όπου ο άνθρωπος προσπαθεί διακαώς να ισορροπήσει και να επιβιώσει αρμονικά η μέλισσα μας δείχνει το σωστό μονοπάτι που έχει χαράξει στα εκατομμύρια χρόνια υπάρξής της. Η υπομονετική παρατήρηση, η εκμάθηση και η επαφή μ’αυτό τον υπέροχο μικρόκοσμο μπορεί να μας διδάξει πολλά… αρκεί να έχουμε το βλέμμα μας στραμμένο στη σωστή κατεύθυνση.
Του Θεόδωρου Καμπούρη
Bee Garden, Επισκέψιμο Μελισσοκομικό Αγρόκτημα
