Μία άγνωστη σελίδα της ιστορίας των Βασιλικών, που σχετίζεται με τη Μικρασιατική εκστρατεία, κατόρθωσαν να φέρουν στο φως τα μέλη του συλλόγου «Εν Βασιλικοίς» καταγράφοντας ιστορίες και γεγονότα που είχαν παραμείνει θαμμένα στις μνήμες για ολόκληρες δεκαετίες. Με πολύ έρευνα και κόπο κατόρθωσαν να συγκεντρώσουν τα ονόματα περισσότερων από 100 Βασιλικιωτών που έλαβαν μέρος στη Μικρασιατική εκστρατεία, καθώς, επίσης και μαρτυρίες, ημερολόγια, φωτογραφίες, παράσημα και πολλά ακόμη ιστορικά κειμήλια.
Η έρευνα οργανώθηκε και πραγματοποιήθηκε από τις: Φωτεινή Μπατσιούδη, Αικατερίνη Τσολναρά, Ευαγγελία Σταμάτη, Αναστασία Πιπινίκα, Ευαγγελία Αναγνώστου, Όλγα Λεμονή, Αλεξάνδρα Μποχώρη και Γεωργία Δούκα. Μάλιστα, ο σύλλογος έχει ήδη πραγματοποιήσει μία εκδήλωση με το συγκεκριμένο θέμα, ενώ σε ένα τεύχος του περιοδικού που εκδίδει παρουσιάστηκαν μοναδικές μαρτυρίες από τους απογόνους των στρατιωτών (παιδιά και εγγόνια) με κάθε μία από αυτές να ζωντανεύει και ένα μικρό κομμάτι της ιστορίας από το Μικρασιατικό μέτωπο.
Αξίζει να τονιστεί ότι όλα τα ονόματα των πολεμιστών στην Μικρά Ασία έχουν δημοσιευθεί στο 2ο τεύχος του περιοδικού, ενώ υπάρχουν και στο σύλλογο για όποιον θέλει να τα δει και να εντοπίσει τους δικούς του προγόνους.
Η αφορμή για την ιστορική έρευνα του συλλόγου «Εν Βασιλικοίς»
«Από παιδί άκουγα τον παππού μου να αφηγείται ιστορίες από τη Μικρασιατική εκστρατεία. Από ότι μας έλεγε το 1922 ήταν στην πρώτη γραμμή και βρισκόταν στο τμήμα του ελληνικού στρατού που είχε φτάσει μέχρι την Αλμυρά έρημο, το πιο μακρινό σημείο εντός της Μικράς Ασίας που έφτασαν οι Έλληνες», εξηγεί η Φωτεινή Μπατσιούδη και συνεχίζει: «Όλα αυτά είχαν γίνει βίωμα. Έτσι το συζητήσαμε στο σύλλογο και αποφασίστηκε να συγκεντρώσουμε τα ονόματα όλων των Βασιλικιωτών που πολέμησαν στη Μικρά Ασία. Ούτε εμείς δεν το πιστεύαμε, αλλά τελικά βρήκαμε πάνω από 100 άτομα και πάρα πολλές μαρτυρίες από αυτά τα δύσκολα χρόνια».
Η ίδια θυμάται τις διηγήσεις του παππού της, Γεώργιου Μπατσιούδη, ο οποίος είχε γεννηθεί το 1901 και μιλούσε συχνά στα εγγόνια του για τις μάχες και το πέρασμα του ελληνικού στρατού από περιοχές όπως η Κιουτάχεια, το Αφιόν Καραχισάρ, ο Σαγγάριος ποταμός ή η Αλμυρά έρημος. «Μας έλεγε πως στην Αλμυρά έρημο έφτασαν καλοκαίρι, είχε απίστευτη ζέστη και εκεί αντιμετώπισαν τους Τσέτες, ένα σώμα ανταρτών δηλαδή, με επικεφαλής τον Κεμάλ. Όπως μας διηγούνταν, όταν κάποια στιγμή δόθηκε εντολή για άτακτη οπισθοχώρηση, σκόρπισαν όλοι και άρχισαν να τρέχουν για να σωθούν. Αυτές τις ιστορίες ήταν σαν παραμύθια για εμάς, με αυτές μεγαλώσαμε. Ίσως γι’ αυτό και η αγάπη μου για την ιστορία», αναφέρει η κ. Μπατσιούδη.
Συγκλονιστικές μαρτυρίες και προσωπικές ιστορίες από το μέτωπο
Οι μαρτυρίες από συγγενείς των στρατιωτών, που πολέμησαν στη Μικρά Ασία, ήταν τελικά πάρα πολλές και όλες είχαν και κάτι ξεχωριστό να προσθέσουν σκιαγραφώντας κομμάτι – κομμάτι όλες τις δυσκολίες και τις κακουχίες του συγκεκριμένου πολέμου. Χαρακτηριστικά είναι τα όσα εξιστορούσε στους συγγενείς του ο Δημήτριος Πιπινίκας, που ανήκε στο ορεινό πυροβολικό και πήρε μέρος σε πολλές μάχες μέχρι το Σαγγάριο ποταμό. Ο ίδιος έλεγε πως τα προβλήματα και οι δυσκολίες ήταν πάρα πολλές, γιατί πολύ συχνά δεν υπήρχαν ούτε τρόφιμα, αλλά ούτε και πολεμοφόδια. Μάλιστα, όπως εξηγούσε, όταν έγινε η οπισθοχώρηση γύρισαν πίσω με μουλάρια (ήταν από τους τυχερούς) και αργότερα πέρασαν τα Δαρδανέλλια με κάποιο καΐκι.
Οι συγγενείς του Γρηγόρη Γιαννακούδη, ο οποίος είχε φτάσει μέχρι το Εσκί Σεχίρ, θυμούνται πως είχε υποστεί τόσα βασανιστήρια που η πλάτη του ήταν σαν «οργωμένη» από τις βουρδουλιές, ενώ όταν τελικά γύρισε στη Θεσσαλονίκη ήταν πολύ αδύνατος και σχεδόν γυμνός. Όλοι τους είχαν να διηγηθούν ηρωικές πράξεις, ωστόσο στα δικά τους μάτια δεν ήταν τίποτα παραπάνω από τον καθημερινό αγώνα για επιβίωση.
Ιδιαίτερη είναι και η περίπτωση του Τριαντάφυλλου Βογιατζή που υπηρέτησε στο ιππικό. Όπως ανέφερε στα εγγόνια του, στην Αλμυρά έρημο, ενώ ήταν σε περιπολία, αντιλήφθηκε κινήσεις του κεμαλικού στρατού και ο ίδιος τραυματίστηκε από πυροβολισμούς. Τότε αποφάσισε να παραστήσει το νεκρό και κρεμάστηκε από τον αναβολέα του αλόγου, το οποίο τον έσυρε πίσω μέχρι το ελληνικό στρατόπεδο. Έτσι με το τέχνασμα αυτό, όχι μόνο σώθηκε, αλλά ειδοποίησε τους Έλληνες και για την τούρκικη στρατιά, ώστε να μην αιφνιδιαστούν.
Βασιλικιώτες αιχμάλωτοι
Ακόμη πιο δύσκολη ήταν η κατάσταση για τους Βασιλικιώτες που αιχμαλωτίστηκαν, οι οποίοι έζησαν φρικτές καταστάσεις με καταπίεση και συχνούς ξυλοδαρμούς. Ανάμεσα τους και ο Νικόλαος Καρακώττας, ο οποίος είχε πιαστεί αιχμάλωτος μαζί με άλλους δύο Βασιλικιώτες και κρατούνταν στις φυλακές της Σμύρνης. Αργότερα ανέφερε στους συγγενείς του πως τους χτυπούσαν, τους έβαζαν να μαζεύουν ξύλα και τους ανάγκαζαν κάθε μέρα να καίνε και από μία εκκλησία. Ωστόσο, μία μέρα – με κίνδυνο της ζωής του – έκρυψε μία μαυρισμένη εικόνα της Παναγίας στον κόρφο του. Σε αυτήν την εικόνα προσεύχονταν κάθε μέρα και όταν αργότερα απελευθερώθηκαν την πήρε μαζί του στο σπίτι του στα Βασιλικά.
Ένας από τους αιχμαλώτους ήταν και ο Κωνσταντίνος Χρυσομάλλου, ο οποίος έπεσε στα χέρια των Τούρκων έξω από την Άγκυρα. Έμεινε αιχμάλωτος για τέσσερα χρόνια και αργότερα όταν πια έφτασε στα Βασιλικά διηγούνταν στους συγγενείς του πως σώθηκε γιατί είχε σκίσει και είχε κουρελιάσει τη στολή του για να φαίνεται παλιά. Όπως έλεγε, οι Τούρκοι σκότωναν όσους φορούσαν καινούριες στολές και έτσι με αυτό τον τρόπο δεν τον σκότωσαν, αλλά τον κράτησαν σε στρατόπεδο αιχμαλώτων. Εκεί, μάλιστα, έραψε πάλι όπως – όπως τη στολή του για να μην κρυώνει.
Αιχμάλωτος των Τούρκων ήταν και ο Δημήτριος Σαράντου, ο οποίος έφτασε στα Βασιλικά μετά από εφτά χρόνια αιχμαλωσίας. Όπως διηγήθηκε στην οικογένεια του, ο ίδιος και κάποιοι ακόμη στρατιώτες οδηγήθηκαν σε σκλαβοπάζαρο και πουλήθηκαν σε έναν Τούρκο πασά, ο οποίος τους φερόταν με απίστευτη σκληρότητα. Οι συνθήκες διαβίωσης ήταν απάνθρωπες με ξυλοδαρμούς και βασανιστήρια, ενώ οι Τούρκοι συνήθιζαν να τους ζεύουν στα κάρα σαν άλογα. Αργότερα, μάλιστα, αγοράστηκαν από άλλο πασά, ο οποίος ωστόσο τους φερόταν καλύτερα και τους έδινε φαγητό!
Πολύτιμα ημερολόγια από το μέτωπο
Ιδιαίτερα σημαντικά για την έρευνα του συλλόγου «Εν Βασιλικοίς» ήταν και τα ημερολόγια, που κρατούσαν δύο στρατιώτες από τα Βασιλικά στα οποία περιέγραφαν τις μάχες, τις δυσκολίες, την έλλειψη φαγητού, αλλά και κάποια προσωπικά συναισθήματα. Πρόκειται για τα ημερολόγια των Σταύρου Βογιατζή και Θωμά Σταμάτη, στα οποία περιγράφεται η πορεία των ελληνικών στρατευμάτων στα βάθη της Μικράς Ασίας, αλλά και η τραγική οπισθοχώρηση.
Στο πρώτο από αυτά ο Σταύρος Βογιατζής είχε συμπεριλάβει και ένα ποίημα, το οποίο ξεκινούσε με τους εξής στίχους: «Εσκί Σεχίρ τρομερό στα σύρματα μπλεγμένο, εσύ μας έχεις κάψει την καρδιά παναθεματισμένο». Αξίζει να αναφερθεί ότι στο δικό του ημερολόγιο ο Θωμάς Σταμάτης είχε συμπεριλάβει λεπτομέρειες από όλα τα γεγονότα και τις μάχες, ενώ όταν επέστρεψε στα Βασιλικά φρόντισε να αντιγραφεί από τα εγγόνια του, ώστε να διασωθεί, ενώ μαζί με το χειρόγραφο υπήρχαν και συνολικά 44 φωτογραφίες από το μέτωπο.
Οι σελίδες της Άποψης σίγουρα δεν αρκούν για να συμπεριλάβουν τον αγώνα και την αυτοθυσία όλων αυτών των πολεμιστών. Η έρευνα, ωστόσο, που έκαναν τα μέλη του συλλόγου «Εν Βασιλικοίς» έρχεται να αποτίσει φόρο τιμής σε μία μεγάλη ομάδα Βασιλικιωτών, που πολέμησαν όχι μόνο για τον τόπο τους, αλλά και για τις χαμένες πατρίδες. Στο αρχείο του συλλόγου και στο περιοδικό τους συμπεριλαμβάνονται δεκάδες μαρτυρίες απογόνων πολεμιστών, δίνοντας έτσι την ευκαιρία σε ένα ολόκληρο χωριό να γνωρίσει άγνωστους ήρωες.
