Από το 1922 – 23 και μετά οι Έλληνες της Μικράς Ασίας, της Κωνσταντινούπολης και άλλων περιοχών γνωρίζουν πρωτοφανείς διωγμούς. Την περίοδο εκείνη διωγμένοι από τα σπίτια τους οι κάτοικοι από την Αρετσού, το Αμπαρλί και άλλα χωριά φεύγουν αρχικά προς τη Χάλκη και την Κωνσταντινούπολη, για να καταλήξουν τελικά στην Καλαμαριά της Θεσσαλονίκης.
Η εγκατάσταση των προσφύγων
«Οι συνθήκες την περίοδο εκείνη ήταν πάρα πολύ δύσκολες. Κανείς δεν μπορεί να καταλάβει τον πόνο των ανθρώπων αυτών», εξηγεί ο Κώστας Κεχαγιάς, πρόεδρος του ΚΑΠΗ Νέου Ρυσίου και απόγονος προσφύγων από το Αμπαρλί.
«Ο πατέρας μου έφτασε στην Ελλάδα σε ηλικία 6 ετών και έζησε όλη την ταλαιπωρία», επισημαίνει και συνεχίζει: «Το πρώτο διάστημα, το πιο σημαντικό πράγμα που έπρεπε να κάνουν οι πρόσφυγες που έφτασαν στην Ελλάδα ήταν να βρουν έναν τόπο για να φτιάξουν το χωριό τους. Είχαν τρεις επιλογές, τα Πυργαδίκια, την Περαία και το σημερινό Νέο Ρύσιο. Απέρριψαν αμέσως τα Πυργαδίκια γιατί ήταν πολύ μακριά από τη Θεσσαλονίκη με το άλογο, ενώ δε θέλησαν να μείνουν ούτε στην περιοχή της Περαίας».
Η επιτροπή που είχε αναλάβει να επιλέξει την τοποθεσία απέρριψε στη συνέχεια και το σημείο που βρισκόταν η εκκλησία των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης γιατί υπήρχαν πάρα πολλά έλη. «Τελικά, όμως λίγο παραπάνω βρήκαν πηγή με νερό, ενώ σημαντικό ρόλο έπαιξε και το γεγονός ότι η περιοχή αυτή ήταν κοντά στη Θεσσαλονίκη», αναφέρει ο κ. Κεχαγιάς.
Τα πρώτα σπίτια και η οργάνωση της νέας κοινότητας
Αφού επέλεξαν την τοποθεσία έπρεπε να γίνουν τα σπίτια, μικρά και λιτά στην αρχή. «Τα πρώτα σπίτια ήταν πολύ απλά, με ξύλινο σκελετό και χωμάτινα τούβλα ενδιάμεσα. Τα περισσότερα είχαν τέσσερις χώρους, οι τρεις χρησιμοποιούνταν από την οικογένεια και ο ένας λειτουργούσε ως αποθήκη ή ως κάποιου είδους στάνη για τα ζώα», αναφέρει ο πρόεδρος του ΚΑΠΗ Νέου Ρυσίου.
Όπως εξηγεί ένα ακόμη χαρακτηριστικό των σπιτιών αυτών ήταν ότι χτίζονταν δύο – δύο με μεσοτοιχία. «Τα πρώτα σπίτια έγιναν για τους πρόσφυγες από την περιοχή της Αρετσούς στη Μικρά Ασία. Αυτοί έφτασαν πρώτοι στην περιοχή. Μετά έφτασαν οι οικογένειες από το Αμπαρλί, όπως η δική μας, καθώς και άλλες οικογένειες από άλλα χωριά», λέει ο κ. Κεχαγιάς.
Εκπαίδευση: Το σχολείο στο σπίτι του παπά
Μάλιστα, όπως επισημαίνει ο κ. Κεχαγιάς οι περισσότεροι από τους κατοίκους του Νέου Ρυσίου (Πουρνάρ Τσιφλίκ έως το 1926) ήταν αγρότες οπότε ξεκίνησαν να καλλιεργούν τη γη με αγκινάρες, κρεμμύδια και διάφορες άλλες καλλιέργειες. «Στην αρχή στόχος ήταν να έχουν φαγητό για τις οικογένειες τους και σταδιακά κάποιες καλλιέργειες μεγάλωσαν και αργότερα έδωσαν τη θέση τους στα αμπέλια», προσθέτει.
Φυσικά, βασικό στοιχείο αποτελούσε και η μόρφωση των παιδιών, αλλά την πρώτη περίοδο το ρόλο του σχολείου εξυπηρετούσε ένα δωμάτιο στο σπίτι του παπά. «Τα παιδιά δεν ήταν πολλά και έτσι το πρώτο αυτό σχολείο στο σπίτι του παπά μπορούσε να καλύψει τις ανάγκες, που υπήρχαν», αναφέρει ο ίδιος.
