Δευτέρα, 15 Απριλίου, 2024

Ξαναδίνοντας ζωή σε πέτρινα σπίτια στο ορεινό Λειβάδι

ΔΗΜΟΦΙΛΗ

Τρεις γενιές τεχνίτες πέτρας

Θέλει μεράκι, δύναμη, δεξιότητες και απαράμιλλη μαστοριά για να χειριστείς σωστά την πέτρα και να ξαναδώσεις ζωή σε ερειπωμένα σπίτια, που χτίστηκαν πριν ενάμιση – δύο αιώνες. Η κάθε πέτρα πρέπει να πάρει το σωστό σχήμα και να μπει στην κατάλληλη θέση, ώστε αισθητικά να ταιριάζει τέλεια, αλλά παράλληλα να αποδώσει όλη την ισχύ, που χρειάζεται ένα σπίτι.

Αυτή είναι η δουλειά, που κάνουν τα αδέρφια Κώστας και Γιώργος Σκαρλής, τεχνίτες πέτρας, οι οποίοι έμαθαν τη συγκεκριμένη τέχνη από τον πατέρα τους και τώρα μεταλαμπαδεύουν τις γνώσεις τους στο Βενιαμίν της οικογένειας, τον 22χρονο Ηλία (γιο του Γιώργου Σκαρλή). Θεωρούνται, άλλωστε, από τους ελάχιστους παραδοσιακούς τεχνίτες πέτρας, που έχουν πλέον απομείνει στη Θεσσαλονίκη και γενικότερα στην Κ. Μακεδονία.

Την περίοδο αυτή τα δύο αδέρφια αναπαλαιώνουν πετρόχτιστες κατοικίες στο ορεινό Λειβάδι του δήμου Θέρμης σε υψόμετρο 850 μέτρων, χαρίζοντας και πάλι την παλιά τους αίγλη σε σπίτια, τα οποία εδώ και χρόνια παρέμεναν ρημαγμένα. Μάλιστα, πολλά από τα σπίτια της περιοχής χρονολογούνται από την εποχή της Τουρκοκρατίας και κατασκευάστηκαν από Ηπειρώτες μάστορες και χτίστες, οι οποίοι φημίζονταν για την τεχνική τους.

petra.foto3 e1710839325376

Το κτίριο της τούρκικης αστυνομίας

«Εδώ και λίγο καιρό εργαζόμαστε σε αναπαλαιώσεις στο Λειβάδι όπου αρκετά σπίτια έχουν υποστεί μεγάλες ζημίες λόγω παλαιότητας. Μάλιστα, πρόσφατα ολοκληρώσαμε εξωτερικά την αναπαλαίωση σε ένα αρκετά παλιό σπίτι, που βρίσκεται στην πλατεία του χωριού και το οποίο την εποχή της Τουρκοκρατίας λειτουργούσε ως Τούρκικη αστυνομία. Επίσης, ένα δεύτερο σπίτι που έχουμε αναλάβει ήταν πιθανότατα το κτίριο όπου στεγαζόταν κάποια αντίστοιχη Βουλγάρικη υπηρεσία, από ότι μας έχουν πει εδώ οι κάτοικοι», εξηγεί ο Κώστας Σκαρλής.

Όπως εξηγεί, η σωστή αναπαλαίωση «χαρίζει» στο σπίτι τουλάχιστον άλλα 100 χρόνια ζωής. «Δεν αλλάζουμε την αισθητική του σπιτιού, αλλά το ενισχύουμε. Είναι εξαιρετικά δύσκολη δουλειά, αλλά όταν το σπίτι ολοκληρωθεί αισθανόμαστε υπέροχα», αναφέρει και προσθέτει: «Ορισμένοι τοίχοι στα σπίτια αυτά έχουν το λιγότερο 50 πόντους πάχος, με ξύλα καστανιάς ενδιάμεσα, που έχουν εξαιρετική αντοχή. Εμείς επεμβαίνουμε στο εσωτερικό του τοίχου, αφαιρούμε ότι έχει χαλάσει, καταρρεύσει ή έχει «φουσκώσει» από την υγρασία, προσθέτουμε αρμό για να «δέσει» και τοποθετούμε πέτρα».

petra.foto5

Ο ίδιος εξηγεί ότι άρχισε να μαθαίνει την τέχνη από τα 15 του μαζί με τον αδερφό του. «Ο πατέρας μας είχε μαρμαράδικο και παράλληλα περνούσε και πέτρα. Ήταν πολύ καλός τεχνίτης και έκανε αυτή τη δουλειά πάνω από τριάντα χρόνια. Εμείς μάθαμε την τέχνη και μπήκαμε κανονικά στο επάγγελμα μετά τα 20 -22. Ο πατέρας μου σταμάτησε να εργάζεται πριν από μερικά χρόνια και έτσι αναλάβαμε εγώ και ο αδερφός μου και εδώ και δύο χρόνια εκπαιδεύουμε και την τρίτη γενιά, τον ανιψιό μου τον Ηλία», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Η πέτρα θέλει υπομονή…

Όπως επισημαίνει ο αδερφός του Γιώργος Σκαρλής η πέτρα είναι ένα υλικό, που θέλει υπομονή γι’ αυτό και η αναπαλαίωση ενός πέτρινου σπιτιού χρειάζεται τρεις με τέσσερις μήνες για να ολοκληρωθεί και ίσως και μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, καθώς εξαρτάται από τις ζημίες, που έχει υποστεί στο πέρασμα του χρόνου.

«Σε περιπτώσεις σπιτιών 200 και 250 ετών βλέπουμε και τις τεχνικές που ακολουθούσαν οι χτίστες της εποχής. Αντί, λοιπόν, για σοβά χρησιμοποιούσαν ένα μείγμα από πηλό, άχυρο και κοπριά. Εννοείται ότι με τα χρόνια οι καταστροφές είναι τεράστιες και απαιτούνται επεμβάσεις σε αρκετά σημεία, σε κάποιες περιπτώσεις τόσο εξωτερικά όσο και εσωτερικά», τονίζει ο Γιώργος Σκαρλής.

Μάλιστα, ο ίδιος δηλώνει περήφανος, που μαζί του πλέον εργάζεται και ο γιος του, Ηλίας, ο οποίος μετά από δύο χρόνια έχει αρχίσει πλέον να περνάει και εκείνος πέτρα, πιστός σε όσα έμαθε από τον πατέρα και το θείο του. «Αρχικά έπαιξε ρόλο το ότι ήταν η δουλειά του πατέρα μου. Ωστόσο, διαπίστωσα ότι μου άρεσε οπότε και συνεχίζω. Είναι μία πολύ ιδιαίτερη εργασία, δύσκολη και απαιτητική, αλλά αυτό που μου αρέσει είναι ότι η πέτρα δίνει σε κάθε κτίσμα μια αρχοντιά. Ειδικά, οι αναπαλαιώσεις στο Λειβάδι θεωρώ ότι είναι από τις καλύτερες δουλειές, που έχουμε κάνει», εξηγεί ο ίδιος.

petra.foto6

Τα σπίτια που έχτισαν Ηπειρώτες μάστορες 

Όπως εξηγεί ο πρόεδρος της ορεινής κοινότητας Λειβαδίου, Δημήτρης Γουδήρας πολλά από τα σπίτια της περιοχής χτίστηκαν την εποχή της Τουρκοκρατίας. Ωστόσο, το τελευταίο διάστημα αναπαλαιώνονται αρκετά από αυτά και η δουλειά που γίνεται είναι εκπληκτική.

«Τα σπίτια είναι χτισμένα με το Μακεδονικό ρυθμό από μαστόρους και τεχνίτες πέτρας που ήρθαν στην περιοχή από την Ήπειρο και το Καταφύγι Κοζάνης. Αυτοί έχτισαν τα πέτρινα σπίτια τόσο στο Λειβάδι όσο και στα Βασιλικά. Ακόμη και οι σκεπές των σπιτιών ήταν με πλάκες, τα κεραμίδια άρχισαν να εμφανίζονται τη δεκαετία του ΄70», αναφέρει ο κ. Γουδήρας και προσθέτει: «Τα σπίτια του Λειβαδίου είναι όλα διώροφα και κάποια τριώροφα, χτισμένα με πέτρα. Και η εκκλησία του Αγίου Αθανασίου, χτισμένη το 1818, είναι και αυτή εξ’ ολοκλήρου πετρόχτιστη».

Τα σπίτια στο Λειβάδι ήταν όλα της ίδιας τεχνοτροπίας με επιρροές, εννοείται, από την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Συγκεκριμένα, στο ισόγειο υπήρχαν οι αποθήκες για τα τρόφιμα, ενώ στον πρώτο όροφο βρισκόταν το χαγιάτι, δηλαδή η σάλα και γύρω από αυτό τα δωμάτια, συνήθως πέντε στον αριθμό. Ένα από αυτά ήταν ο οντάς, δηλαδή το καλό σαλόνι, ενώ ένα δεύτερο δωμάτιο προοριζόταν για την καθημερινή διαβίωση και πάντα είχε τζάκι. Μάλιστα, σχεδόν όλα τα σπίτια είχαν προσανατολισμό προς το Νότο.

petra.foto7

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ